[VIDEO] Lý trí với tư cách là một nguyên tắc

 

Gloria Álvarez: Chào các bạn, trong các tập trước, chúng ta đã thảo luận về tầm quan trọng của triết học nhưng không phải về bất kỳ loại triết học nào, mà là loại triết học đúng đắn. Chúng ta cũng đã nói rằng chỉ có một hiện thực. Và bây giờ chúng tôi muốn nói về lý trí và sự tuyệt đối, cùng với tôi, đây là Onkar Ghate và Harry Binswanger đến từ Học viện Ayn Rand.

Onkar và Harry, cảm ơn hai ông đã thực hiện loạt video này, tôi nghĩ nó rất hữu ích cho những người đang suy nghĩ về tầm quan trọng của ý niệm cũng như tầm quan trọng và vai trò của triết học trong cuộc sống của họ. Chúng ta đã nói về triết học. Chúng ta cũng đã nói về một thực tại. Và bây giờ chúng ta sẽ nói về lý trí là tuyệt đối.

Chúng ta có thể biết về sự thật khách quan không? Những công cụ cố định nào để chúng ta có thể biết được sự thật khách quan đó?

Onkar: Vâng, chúng ta thực sự đã đề cập đến vấn đề này trong tập trước rồi bởi vì những câu hỏi về bản chất cơ bản của hiện thực trong triết học là nhánh của siêu hình học và nhận thức luận, chúng đi đôi với nhau. Bạn đã đưa ra một vài câu hỏi khi chúng ta nói: chỉ có một thực tại, nó ở ngoài kia, chỉ có một sự thật, có những sự kiện mà bạn đang cố gắng để biết. Bạn đã đưa ra tất cả các loại lý lẽ hoài nghi như “chà, liệu chúng ta có thực sự biết về mọi việc?”. Và tôi nghĩ là nếu bạn tiến hành đúng cách, vậy thì phương tiện tri thức của chúng ta gì? Nhận thức luận nghiên cứu điều đó. Và tóm lại, chúng ta phải sử dụng các giác quan để xem xét thế giới tồn tại độc lập với mình, sau đó chúng ta phải xử lý thông tin, chúng ta thực hiện bằng cách trừu tượng hóa hoặc bằng các khái niệm, chúng ta kết hợp thành các nguyên tắc và các lý thuyết cho phép chúng ta nắm bắt tất cả mọi thứ trong thực tại ngoài kia, từ từ từng thứ một. Và chúng ta có những trí óc có được sức mạnh này nếu như chúng ta sử dụng chúng đúng cách.

Gloria: Thông qua các khám phá khoa học, mỗi khi chúng ta tìm ra một sự thật thì lại có thêm nhiều sự thật được khám phá và điều đó nhường chỗ cho mọi người biện minh về những điều vẫn chưa thể biết được bằng những lời giải thích nào đó. Vậy Harry, những lựa chọn nào được đưa ra cho việc “làm sao chúng ta biết được”?

Harry: Vâng, trước hết, để tôi đính chính với bạn: không biết không phải là không thể được biết. Có những điều chưa rõ nhưng mọi thứ đều có thể biết được. Mọi thứ cuối cùng đều có thể được biết. Câu trả lời quan trọng đã được đưa ra đối với câu hỏi “làm sao chúng ta có thể biết được”, thực ra, tất cả các lời giải đáp đều có thể được phân loại theo một số phương án. Người theo chủ nghĩa thần bí nói rằng chúng ta biết được thông qua sự mặc khải, chúng ta biết được không phải bằng giác quan hoặc phương tiện logic cụ thể, chúng ta biết được rằng chúng ta có trực giác, chúng ta nghe thấy tiếng nói của Thần linh. Nó chỉ xuất hiện với chúng ta bằng một cảm giác như vậy. Và tất nhiên điều đó hoàn toàn phi lý và nó không thể giải thích được những trực giác khác nhau ở những người khác nhau có sự trái ngược. Nhưng có một quan điểm, một quan điểm đối lập với “chúng ta vừa biết được” là “chúng ta chưa biết”. Đó gọi là chủ nghĩa hoài nghi - chúng ta không biết gì cả, chúng ta không biết rằng chúng ta không biết, và chúng ta không biết rằng chúng ta không biết là chúng ta không biết. Ý tôi là nó chỉ là một vòng tròn tự phủ định vô tận. Và đó là một quan điểm không thể chấp nhận được bởi vì bạn không thể đưa ra quan điểm nói rằng không có quan điểm nào. Do đó, ở giữa, có một loại quan điểm bán hợp lý thứ ba nằm giữa chủ nghĩa thần bí và chủ nghĩa hoài nghi đó là chủ nghĩa duy lý - nói rằng tri thức đến từ lý trí nhưng lý trí tách rời với các giác quan, lý trí là logic thuần túy mà không có bất kỳ quan sát nào về thực tại, tiên nghiệm trước kinh nghiệm, lý trí là một loại khả năng độc lập. Và từ điều đó xuất hiện chủ nghĩa kinh nghiệm – nói rằng: không, các giác quan mới là quan trọng và lý trí chẳng là gì cả. Rồi, một trong số họ nói rằng lý trí là quan trọng, còn các giác quan không là gì cả. Và người kia lại nói các giác quan mới là quan trọng, lý trí không là gì cả. Về bản chất, tôi đang đơn giản hóa... và rồi khoan, khoan đã, quan điểm đúng đắn là lý trí hoạt động dựa trên chất liệu giác quan, các giác quan là nơi khởi đầu và nền tảng của mọi tri thức. Mọi thứ chúng ta biết đều đến thông qua các giác quan một cách trực tiếp hay gián tiếp. Nhưng chúng ta vượt xa những loài động vật chỉ có tri giác khi có thể trừu tượng hóa và sử dụng logic để hiểu những gì được đưa ra thông qua tri giác. Vì vậy, đó là quan điểm thuộc chủ nghĩa khách quan, không phải chỉ là lý trí không cần giác quan hoặc chỉ cần các giác quan không cần lý trí, mà lý trí áp dụng cho các quan sát giác quan.

Gloria: Vâng, xét đến những điều đó, tôi hiểu là có hai thái cực, chủ nghĩa thần bí- chúng ta biết tất cả mọi thứ nhưng không phải bằng lý trí, mà thông qua sự mặc khải và sau đó chúng ta có chủ nghĩa hoài nghi cho rằng chúng ta không biết gì cả. Và sau đó chúng ta có chủ nghĩa duy lý và chủ nghĩa kinh nghiệm ở giữa con lắc này.

Harry: Và chủ nghĩa duy lý có xu hướng đi cùng với chủ nghĩa thần bí, nếu bạn đẩy nó đi xa hơn nó sẽ dẫn đến chủ nghĩa thần bí, và chủ nghĩa kinh nghiệm có xu hướng dẫn đến chủ nghĩa hoài nghi.

Gloria: Vâng, chúng ta có thể đưa ra cho khán giả ví dụ về cách một hiện tượng được giải thích thông qua bốn triết lý này không. Ví dụ như lực hấp dẫn. Chủ nghĩa thần bí sẽ nói đó là một sức mạnh mà Chúa đặt nó ở đây, đúng không ạ?

Harry: Không, không, chủ nghĩa thần bí chỉ nói rằng: tôi nghĩ lực hấp dẫn sẽ kết thúc ở trên những đám mây. “Tại sao bạn nghĩ như vậy?” “-Tôi không biết, tôi chỉ cảm thấy như vậy thôi”. Uhm, hoặc: tôi nghĩ lực hấp dẫn càng mạnh khi bạn càng ra xa. “Tại sao bạn nghĩ như vậy?” “-Tôi đọc nó trong Kinh Thánh”. Bạn biết đấy, chủ nghĩa hoài nghi sẽ nói rằng: Lực hấp dẫn ư? Tôi không biết, lực hấp dẫn có ở một phút trước, liệu vào ngày mai có không? Tôi không biết, tôi không có lý do gì để nghĩ rằng ngày mai vẫn sẽ có lực hấp dẫn cả, ai mà biết được? Ai đó có thể nói được không? Chúng tôi không biết gì cả. Và ừm thì nhà duy lý sẽ là một triết gia nói rằng: Chà, không, tôi có thể chứng minh rằng có lực hấp dẫn và tôi có thể chứng minh nó diễn ra như thế nào chỉ bằng cách bắt đầu với một vài tiên đề đơn giản. Những tiên đề đó xuất phát từ đâu? Ồ, chúng ta đừng hỏi vấn đề đó. Giống như mọi thứ có thể đơn giản hoặc phức tạp, nếu chúng phức tạp, chúng được cấu thành từ những thứ đơn giản, những thứ đơn giản tương tác lẫn nhau và chúng trải qua một chuỗi lý luận bắt đầu từ hư không, đúng không. Và người theo chủ nghĩa kinh nghiệm sẽ nói: Ồ, chúng ta hãy đi và đo lực hấp dẫn ở những nơi khác nhau. Và tất cả những gì chúng ta có thể nói là: có lực hấp dẫn ở đây và lực này ở đó và ở kia và chúng ta có các bảng thống kê. Và chúng ta chỉ ra cái gì, và chúng ta không bao giờ đạt được định luật về lực hấp dẫn tỷ lệ nghịch với bình phương bán kính khoảng cách các vật thể với nhau, đó là định luật hấp dẫn của Newton1 . Bạn chỉ có một loạt các quan sát riêng biệt. Bạn nói: “Tôi không biết liệu ngày mai nó có như vậy không” - Đó là chủ nghĩa kinh nghiệm. Vậy, rõ ràng là còn một bước nữa “tôi không biết trọng lực là gì”. Và đó là điều hão huyền... gần với thực tại hơn so với nhà huyền bí, người nói rằng: Tôi thấy lực hấp dẫn dừng lại ở những đám mây. Thật tùy tiện, nó chỉ là trò lừa đảo bằng kiểu lý luận dỏm. Vì vậy, quan điểm đúng đắn là bạn quan sát và bạn hiểu được nguyên tắc, bạn hiểu được lực hấp dẫn chính là tất cả vật chất đều hút vật chất khác với lực tương đương nghịch đảo với bình phương khoảng cách giữa tâm của các vật. Và nó liên quan đến khối lượng của cơ thể, vì vậy, bạn có cả một nền khoa học và đó là những gì chúng ta đã có từ thời Newton.

Gloria: Còn Onkar thì sao? Ông có nghĩ điều này trong đầu không? Tại sao Ayn Rand nói: lý trí là tuyệt đối? Và ý của bà ấy là gì?

Onkar: Ý của bà ấy rằng lý trí là tuyệt đối, rằng đó là phương tiện duy nhất để bạn có được tri thức. Và nếu bạn thực sự theo đuổi sự thật, sau khi nắm bắt được sự thật, bạn phải sử dụng lý trí, và bạn phải sử dụng nó mọi lúc, mọi lĩnh vực, về mọi vấn đề trong cuộc sống. Vậy nên, tôi nghĩ một trong những điều rất khác biệt trong suy nghĩ và trong tác phẩm của bà ấy và khiến mọi người ngạc nhiên khi họ gặp Ayn Rand, họ đã đọc Atlas Struggle hoặc The Fountainhead hoặc một trong những cuốn sách phi hư cấu như The Virtue of Selfishness2 là Rand áp dụng lý trí vào mọi thứ, ừm bao gồm cả triết học. Rand nghĩ rằng tất cả các câu hỏi trong triết học phải được trả lời bằng cách sử dụng lý trí, chính xác triết học là một ngành khoa học. Và cùng một phương pháp luận cơ bản mà ở dạng trừu tượng nhất của nó chính là khi bạn thực hiện quan sát và sau đó bạn cố gắng khái niệm hoá và hiểu những quan sát đó. Và bạn kết hợp chúng dưới dạng lý thuyết những điều bạn đã đúc kết ra từ quan sát cụ thể. Và mặc dù có những người thực sự hoàn toàn phản đối lý trí và nói rằng: “Tôi sẽ không làm theo nó”. Thông thường là mọi người nói rằng: “Tôi sẽ làm theo nó khi tôi muốn, và tôi sẽ không làm theo nó khi tôi không muốn”. Và vì vậy, họ cố gắng gian lận hoặc cố gắng trốn tránh và có đủ kiểu hình thức khác nhau để làm điều này, để cố trốn tránh. Và “trốn tránh” là từ mà Ayn Rand sử dụng. Bạn cố gắng thoát khỏi hoặc trốn tránh những sự thật thực tế bởi vì bạn không thích những sự thật cụ thể này. Và bạn cố giả vờ cách khác hoặc thậm chí viết lại sự thật. Ý tôi là tôi sẽ đưa ra cho bạn một ví dụ đơn giản nhưng có tất cả các kiểu suy nghĩ viển vông này. Tôi sống trong một tòa nhà chung cư ở Toronto, tôi ở tầng thứ 13 nhưng bạn không thể gọi nó là tầng 13. Vậy nên, địa chỉ của tôi là tầng mười bốn và nó dựa trên tiền đề rằng nếu chúng ta không đặt tên và không nói rằng đây là tầng 13, thì nó sẽ không phải là tầng 13 và kiểu người như vậy sẽ không làm điều này ở mọi lĩnh vực trong cuộc sống của họ mà chỉ ở nơi nào họ không muốn chấp nhận sự thật và không muốn đi theo lý trí. Họ sẽ cố thoát khỏi nó. Và Rand nói rằng nếu bạn nghiêm túc với cuộc sống của mình, bạn nên xem xét nghiêm túc rằng bạn muốn biết sự thật. Và sau đó bạn nên nắm lấy lý trí như một điều tuyệt đối, không phải thỉnh thoảng hoặc khi tôi cảm thấy thích nó.

Harry: Tôi muốn đưa ra một ví dụ khác về việc làm giả thực tế để trốn tránh lý trí. Phong trào về lòng tự trọng trong trường học, nơi trẻ em được cho là tuyệt vời, điều con làm thật tuyệt vời. Ai cũng là người chiến thắng, mọi đứa trẻ đều đặc biệt. Chúng ta không phân biệt dựa trên điểm số. Mọi câu trả lời đều tốt. Ồ, thủ phủ của Ontario là gì? Banff. Tốt, câu trả lời hay lắm. Bạn nào có câu trả lời khác không? Không, đó không phải là Banff. Vì vậy, ý tưởng rằng bạn có thể tạo ra lòng tự trọng, bạn có thể khiến một đứa trẻ tôn trọng bản thân mình bằng cách nghe người khác nói với nó rằng “cậu ấy giỏi lắm” ngay cả khi nó biết mình không phải như vậy, giống như chúng ta làm giả thực tế và nó sẽ trở thành sự thật. Đứa trẻ sẽ tôn trọng chính mình, nó sẽ cảm thấy rằng mình hiểu biết và thành công, bởi vì rất nhiều người đã nói với nó rằng nó là như vậy. Đó là thực tế giả.

Gloria: Bây giờ, khi chúng ta đối mặt với lý trí, một số người nghĩ rằng lý trí và cảm xúc hoàn toàn trái ngược nhau, và có một câu nói bằng tiếng Tây Ban Nha, tôi không biết bằng tiếng Anh thế nào nhưng kiểu như trái tim muốn những gì trái tim muốn và trí óc luôn thích cố gắng giải cứu trái tim khỏi những quyết định tồi tệ nhưng trái tim sẽ không nghe theo và điều này đi cùng với quan niệm lãng mạn rằng yêu là tổn thương, yêu là đau khổ và yêu là hy sinh. Do đó, người ta dạy cho bạn từ khi bạn còn nhỏ rằng trái tim bạn sẽ muốn một thứ gì đó và lý trí của bạn sẽ cố gắng kéo nó trở lại đúng hướng và chúng không bao giờ hoà hợp với nhau. Vì vậy, nếu bạn làm theo lý trí có nghĩa là bạn nên từ bỏ cảm xúc. Bây giờ, cảm xúc là gì và vai trò đúng của chúng là gì? Nếu đúng là cảm xúc đối lập với lý trí, vậy thì bạn cư xử như thế nào bởi vì bạn có cả cảm xúc và lý trí?

Harry: Chà, tôi có thể nhảy vào được không. Trước hết, đây chính là Plato3 . Điều này xuất phát từ Plato. Nó có thể có trước Plato nhưng chắc chắn Plato là người đã nói: linh hồn có ba phần - một phần lý trí, một phần cảm xúc, và cái mà ông gọi là phần đạo đức của linh hồn. Vậy, sự thật là bạn chỉ có một bộ não và bộ não đó liên quan đến việc cung cấp thông tin cho cả quá trình lý luận và quá trình cảm xúc. Do đó, cảm xúc đến từ cùng một ngân hàng dữ liệu. Lý trí của bạn hành động xuất phát từ một thứ tự động hình thành theo thói quen. Đó chính là sự phán xét giá trị của bạn về điều gì tốt và điều gì xấu đối với bạn, tạo ra cảm xúc của bạn. Nhưng khi trí óc, lý trí của bạn xung đột với cảm xúc của bạn và lý trí của bạn kéo theo hướng này, và cảm xúc của bạn diễn ra theo hướng kia, thì cảm xúc là phản ứng phán đoán nhanh được tự động hóa theo thói quen, và trí óc có lẽ hy vọng nếu bạn làm đúng, đó là sự phán xét của bạn. Vậy, nó thực sự không phải là vấn đề của trái tim so với trí óc, trái tim không suy nghĩ được. Đó là điều hiển nhiên ngay lập tức đối với bạn mà không cần suy nghĩ và điều mà sự suy ngẫm tỉnh táo chỉ ra cho bạn thấy, vì vậy, đó là một phán đoán nhanh so với một phán đoán lý tính thực sự. Và vai trò của cảm xúc là thúc đẩy hành động để tạo động lực và mang đến cho bạn sự thích thú khi thành công. Thành công nó không phải là thứ hướng dẫn bạn. Cái dẫn dắt bạn là trí tuệ, trí óc của bạn bởi vì nó tính đến mọi thứ bạn biết chứ không chỉ những gì đang diễn ra ngay trước mắt.

Onkar: Tôi nghĩ điều thực sự quan trọng là theo quan điểm khách quan không có sự lựa chọn đó, nó không phải là tôi phải chọn cảm xúc hay lý trí. Bạn nên chọn cả hai nếu bạn hiểu vai trò của cả hai điều đó nên và có thể thực hiện trong cuộc sống. Vì vậy, đó là triết lý ủng hộ cảm xúc, nó chống lại việc sử dụng cảm xúc để dẫn dắt bạn và cho bạn biết: điều gì là đúng, điều gì là sai. Nhưng cảm xúc là một phần như những gì Harry đã nói đến, một phần của sự tận hưởng cuộc sống, động lực cho cuộc sống, và cho việc theo đuổi các giá trị. Nhưng chúng cũng cho bạn biết suy nghĩ và các đánh giá trong quá khứ, và thực sự quan trọng khi suy ngẫm về những điều như vậy. Do đó, Ayn Rand cho rằng mọi người chưa khám phá đủ cảm xúc của họ, không phải là họ đang cố gắng đẩy chúng xuống hoặc phớt lờ. Khi bạn không nên, bạn nên nghĩ: tại sao tôi lại cảm thấy điều này? Điều này xuất phát từ đâu vậy? Tôi đã nghĩ gì trước đây? Và đôi khi suy nghĩ trước đây của bạn còn hay hơn quan điểm hiện tại.

Harry: Đúng vậy.

Onkar: Và nó dẫn đến việc nếu bạn chú ý đến cảm xúc của mình, nó sẽ quyết định tất cả những điều bạn đã nghĩ và đánh giá và bây giờ bạn phải xem xét phán xét trong hiện tại bằng cách sử dụng tất cả những thứ đó. Uhm, vì vậy, đó căn bản là ủng hộ cảm xúc, và mục tiêu là bạn gắn kết chúng lại với nhau để bạn hiểu tại sao mình cảm thấy như vậy, bạn cảm thấy gì, tại sao bạn lại đánh giá, bạn coi trọng điều gì.

Gloria: Vâng, trong liệu pháp tâm lý, điều người ta phát hiện ra là nếu bạn không chú ý đến cảm xúc của mình và cách bạn trưởng thành, những vết sẹo và chấn thương và những điều đã xảy ra với bạn trong quá khứ, bạn sẽ liên tục lặp lại vòng tròn lẩn quẩn bị hưởng bởi mẹ hoặc cha của bạn đối với người bạn đời, với người yêu của bạn. Vì vậy, mọi người sai lầm và lại nghĩ rằng: tôi đang đau khổ, tôi yêu một người mà theo lý trí tôi sẽ không chọn nhưng trái tim tôi khao khát người đó. Và bây giờ, những phát hiện tâm lý cho thấy rằng nếu bạn không chú ý đến cảm xúc của mình và bạn không ngồi xuống và tự hỏi: tại sao tôi cảm thấy như vậy, tôi đang cảm thấy điều gì, điều này xuất phát từ đâu thì bạn không giải quyết những vấn đề chưa được giải quyết trong quá khứ của mình. Và bạn sẽ lặp lại...

Harry: Và tôi phải làm gì, nó là gì, điều gì thu hút tôi, những khía cạnh nào. Ví dụ anh ta là một kẻ nghiện rượu, đúng không. Đây là một điều phổ biến, người phụ nữ yêu một người đàn ông nhưng anh ta là kẻ nghiện rượu và bị rượu chi phối. Anh ta bạo hành và làm tổn thương cô ấy và những đứa trẻ, nhưng cô ấy không yêu anh ta vì tính nghiện rượu, cô ấy yêu anh ta vì một thứ khác và nếu cô ấy phân tích: điều gì tốt ở anh ta khiến tôi thích? Điều gì tôi nhận thấy thực sự có thể giải quyết được mâu thuẫn đó và điều gì có thể giúp tôi tìm thấy người đàn ông tôi thích nếu đó là câu trả lời. Có thể không phải là anh ta nhưng sẽ giúp cô ấy tìm ra một người đàn ông có được điều cô ấy mong đợi mà không nghiện rượu. Bây giờ, một số lý thuyết tâm lý nói rằng: ồ, cha của cô ấy là kẻ nghiện rượu và cô ấy ngưỡng mộ cha mình, vì vậy, cô ấy nghĩ rằng một người nghiện rượu sẽ giống như cha mình. Tôi không nghĩ đó thực sự là một sự thúc đẩy nghiêm túc để bắt đầu và tôi không nghĩ rằng điều đó thực sự lý giải được. Nó không giải thích cho tình yêu, đó là sự đồng phụ thuộc 4 khi nó xảy ra nhưng có giá trị nào đó mà người phụ nữ đang tìm kiếm.

Gloria: Bạn cũng có thể rơi vào vòng lẩn quẩn đồng phụ thuộc khi không chú ý đến cảm xúc của mình và không lắng nghe những gì cảm xúc nói với bạn. Vì vậy, nếu chúng ta hiểu rằng lý trí và cảm xúc đi đôi với nhau và bạn sẽ trở thành một người nhất quán và hạnh phúc.

Harry: Vâng, nhưng phải làm rõ rằng chúng hoạt động theo những cách khác nhau. Giống như dạ dày không thể dẫn dắt bạn, bộ não định hướng cho bạn, trái tim, cảm xúc cũng không thể dẫn dắt bạn. Chúng là thông tin để sử dụng, chúng là động cơ thúc đẩy. Chúng là những thứ bạn muốn tối đa hoá nhưng chúng không cho bạn biết điều gì sẽ có lợi và điều gì sẽ làm tổn thương bạn. Chúng chỉ ra cho bạn như một quan điểm theo thói quen, trẻ con, trong quá khứ về cái gì sẽ giúp ích hoặc làm tổn thương bạn, điều này có thể đúng hoặc sai, có thể thông minh hoặc ngu ngốc, nhưng tâm trí của bạn phải quyết định điều đó. Vì vậy, vai trò của cảm xúc là làm cho những tiêu chuẩn của bạn trở thành hiện thực. Đó là những gì chúng làm, chúng làm cho những tiêu chuẩn của bạn trở thành hiện thực, khiến bạn phải hành động vì những tiêu chuẩn thay vì chỉ ngồi đó chờ chết. Bởi vì, vâng, tôi nghĩ nếu tôi không ăn, tôi sẽ chết đói và biến mất, nhưng tôi không có bất kỳ cảm xúc nào, giống như nhân vật Spock trong bản gốc của seri phim Star Trek5 , thực sự không vô cảm như vậy được. Nếu bạn không có bất kỳ cảm xúc nào, tại sao bạn lại làm mọi việc? Tại sao bạn lại quan tâm? Bạn sẽ không quan tâm. Sự quan tâm chính là cảm xúc. Thế nên, chúng hợp tác với nhau nhưng theo nghĩa là một bên thực hiện chức năng A và một bên thực hiện chức năng B và bạn không thể trộn lẫn chúng lại và thử hoán đổi chúng và làm những điều ngược lại.

Gloria: Bây giờ, hiểu rằng chúng ta có được những công cụ như vậy, một số người nói: được rồi, có lí trí, nhưng có một thứ còn quan trọng hơn đó là đức tin, và họ nói về đức tin. Và tôi nhớ lúc lớn lên trong trường công giáo, bất cứ khi nào bạn đặt câu hỏi về những điều khó tin, người ta đều trả lời: con chỉ cần thêm một chút đức tin, và tôi đã nói: vâng, con suy nghĩ đức tin ở đâu trong tâm trí mình. Vậy đức tin là gì?

Harry: Tôi rất vui vì bạn đã hỏi câu hỏi như vậy bởi vì đây là chuyên môn của tôi. Niềm tin được đưa ra giống như trong câu chuyện mà bạn kể, như thể đó là một kênh khác mà bạn có thể điều chỉnh, lắng nghe đức tin của mình. Hãy bật đức tin lên. Đức tin thực sự tạo nên niềm tin. Đó là khả năng. Nó chỉ là trí tưởng tượng. Vì vậy, khi mọi người nói với bạn: “bạn phải có đức tin”. Ý của họ là “bạn phải giả vờ”. Không có điều gì khác mà bạn có thể.

Gloria: Giả vờ cho đến khi bạn làm được hay là...

Harry: Giả vờ và bạn sẽ không thực hiện nó. Quá muộn rồi. Vậy nên, khi những người..., kiểu như tôi viết một bài đăng trên blog của tôi rằng: Tôi vừa phát hiện ra mình là một vận động viên trượt tuyết vô địch thế giới, và không chỉ vậy, dù tôi đã 75 tuổi rồi. Tôi phát hiện ra tôi là một vận động viên trượt tuyết đẳng cấp thế giới và dù tôi hầu như không trượt tuyết. Tôi biết điều này. Làm sao tôi biết? Tôi biết được nhờ đức tin. Đức tin đã tiết lộ cho tôi biết rằng tôi là một vận động viên đẳng cấp thế giới. Bạn sẽ nói: “thật điên rồ. Đức tin không thể tiết lộ cho bạn rằng bạn là vận động viên trượt tuyết vô địch thế giới. Uh, chỉ là bạn đang tự huyễn hoặc bản thân mình”. Vâng và chỉ có vậy thôi. Đó là niềm tin vào Thần linh hoặc niềm tin vào thế giới bên kia hoặc niềm tin vào bất cứ điều gì mà người ta nói rằng họ có đức tin. Điều đó có nghĩa là lừa dối chính mình, giả vờ chơi một trò chơi, chơi trò nhập vai, bởi vì người khác, bạn biết đấy, ngay cả mẹ Teresa trong tự truyện cũng nói rằng vào cuối cuộc đời, đức tin của bà đã thất bại hay kiểu như Chúa không nói với bà nữa. Không có gì để bật lên cả, không có cái công tắc nào cả. Nếu ai đó nói hãy nắm chặt tay lại, bạn có thể làm được. Nếu ai đó nói rằng “hãy có đức tin”, điều duy nhất bạn có thể kiểm soát là: “Chà, tôi có thể giả vờ”. Chỉ vậy thôi. Không có gì khác để làm ngoài chuyện đó.

Gloria: Đúng vậy.

Onkar: Và điều này gắn liền với một trong những vấn đề đầu tiên bạn hỏi: khi bạn không biết điều gì đó, có hai lựa chọn mang tính khoa học là: nói rằng tôi không biết, hãy cùng tìm hiểu. Và khi tìm hiểu bạn phải thực hiện bằng quan sát, bằng việc lý luận, v.v., và hoặc bạn có thể bịa ra nhiều thứ và điều này đúng khi nói đến các tôn giáo nguyên thủy. Chúng ta không biết gió bắt nguồn từ đâu, những cơn bão này đến từ đâu, vì vậy, họ bịa ra một câu chuyện nào đó. Nhưng tất cả chỉ là tưởng tượng. Bạn có thể hiểu trong bối cảnh rất sơ khai. Tại sao? Vì họ cảm thấy mất kiểm soát và nó có vẻ tốt hơn là không có gì, chứ không phải trong bối cảnh khái niệm khoa học.

Gloria: Vấn đề là phương pháp khoa học đã có từ 300 năm trước, và nó vẫn gặp rất nhiều trở ngại bởi vì nó mâu thuẫn với tôn giáo và đức tin, vì vậy, nó đã cố gắng để lên tiếng.

Harry: Tôi không nghĩ như vậy, Gloria. Điều tôi thấy là khi khoa học xuất hiện, niềm tin bắt đầu suy giảm, nó bắt đầu suy thoái hoàn toàn. Và những người đầu tiên tuyên bố theo chủ nghĩa vô thần vào khoảng thời gian khoa học ra đời. Không có bất kỳ người nào tuyên bố theo thuyết vô thần cho đến thời những nhà bách khoa người Pháp. Và sau đó, vào những năm 1700, người ta bắt đầu nói: Tôi không tin. Điều xảy ra sau đó không phải là có rất nhiều sự phản kháng từ tôn giáo. Có những triết gia đã chiến đấu trở lại vì tôn giáo. Người nổi bật nhất là Immanuel Kant6 và vào thời điểm nước Mỹ được tìm thấy năm 1776, ông đã viết The Critique of Pure Reason (Phê bình lý tính thuần túy) cho rằng: thế giới mà lý trí biết được là không có thực, và lý trí không thể biết được thế giới thực. Vì vậy, ông đã có những tranh luận gay gắt hoặc có lập luận được cho là ủng hộ điều này và ông đã đi quá xa. Ông đã bóp nghẹt khoa học. Các triết gia đã chiến đấu chống lại khoa học và giải cứu... Thực ra, đó là những gì Kant đã nói, ông ấy sẽ làm để cứu tôn giáo khỏi khoa học. “Tôi thấy mình phải từ bỏ lý trí để nhường chỗ cho đức tin”. Nó nằm trong phần mở đầu của The Critique of Pure Reason. Các triết gia đã phản công. Và khoa học có một quán tính đẩy nhất định nên nó đã tiếp tục phát triển trong một thời gian khá dài. Nhưng nó giảm dần và tôn giáo cảm thấy: ồ chúng ta cũng là khoa học; thực ra, ý tôi là nhà triết học này nói rằng chúng ta cũng khoa học như một nhà khoa học. Và tôn giáo đã được sống lại bởi những triết gia tồi tệ chứ không phải do mọi người phản kháng.

Gloria: Cảm ơn ông đã làm sáng tỏ, một bài học lịch sử. Nhưng chính xác quan điểm của tôi là, kiểu như khoa học chưa tồn tại quá lâu so với phần còn lại của lịch sử nhân loại. Bởi vì khoa học chỉ mới có trong một thời gian ngắn nên có rất nhiều điều mà chúng ta vẫn chưa biết. Và điều đó cho phép nhân loại giải thích bằng chủ nghĩa thần bí, bằng đức tin, bằng bất kỳ điều gì đó khác.

Harry: Chúng ta biết nhiều hơn hàng nghìn lần những gì chúng ta biết trong thời cổ đại như những năm 1800 thì chúng ta biết ít hơn (Gloria: dĩ nhiên rồi). Trên thực tế, khi tôi học đại học vào những năm 60, tôi không biết bất kỳ ai theo tôn giáo một cách nghiêm túc; vậy, đã có một sự thay đổi và những người cùng thế hệ với tôi nói các tôn giáo đã có một sự trở lại đáng kể từ những năm 60. Và kiến thức khoa học của chúng ta ngày nay nhiều hơn những năm 60. Vì vậy, không phải mặt thiếu hiểu biết đã mở ra cánh cửa đó, mà bởi vì các triết gia đã tấn công lý trí và khoa học trong 200 năm, và họ đang tạo bước tiến.

Onkar: Chính xác, tôi sẽ hỏi câu hỏi của bạn theo hướng khác: khi nghĩ về loài người, loài người đã thiếu hiểu biết hàng nghìn năm và sau đó chúng ta có khoa học và trong khoảng thời gian ngắn ngủi 300 năm, sự bùng nổ về tri thức là điều không thể tưởng tượng được trước đây đối với các nhà thám hiểm, vậy, tại sao quan điểm của con người lại không như vậy? Ồ, rõ ràng đây là cách duy nhất để đạt được tri thức và tất cả những thứ khác đều vô dụng kể cả đức tin, tại sao đó lại không phải là phản ứng?

Gloria: Nhưng đối với tôi, cách nó vận hành là cho đến khi khoa học đưa ra được lời giải thích, khi đó thì mọi người sẽ từ bỏ đức tin hoặc tôn giáo của họ. Nhưng trước hết, khoa học phải làm được điều đó. Nếu khoa học không có câu trả lời, thì con người an tâm hơn với niềm tin mù quáng và lời giải thích giống như có một sức mạnh siêu nhiên.

Onkar: Tôi lại nghĩ họ cảm thấy ít an tâm hơn.

Gloria: vâng

Harry: Uhm, đây là một khía cạnh thú vị bởi vì bạn đưa ra điều này. Bạn biết đấy, tất cả các nhà tiên tri trong suốt lịch sử mà Chúa Jesus là một trong số đó, ngoài ra còn có Moses7 và đấng Jehovah8 và tất cả những nhà tiên tri này xuống nói rằng: Ta đã nói chuyện với Thần linh, ngài đã nói với ta, và đây là lời của ngài. Không ai trong số họ tuyên bố bất kỳ sự thật nào chưa từng được biết trước đây. Không ai trong số họ xuống và nói: Thần linh đã nói với ta rằng trái đất xoay quanh mặt trời, nó chỉ là một ngôi sao khác giống như những ngôi sao chúng ta nhìn thấy trên bầu trời nhưng chúng ta ở gần nó, vì vậy nó trông khác biệt. Không ai trong số họ nói: Chúa trời đã nói với ta rằng hãy đun sôi nước trước khi các ngươi uống, bởi vì có những sinh vật nhỏ trong nước có thể khiến các ngươi bị bệnh nếu chúng ở đó, vậy nên, hãy luôn đun sôi nước. Không ai trong số họ xuống và nói rằng: hãy đặt tên cho tỷ lệ giữa đường kính của hình tròn với chu vi của hình tròn. Hãy đặt cho nó một ký tự như pi (π) và nó là một số không đổi đối với tất cả các vòng tròn. Không ai trong số họ xuống và nói với chúng ta bất cứ điều gì mà chúng ta chưa biết, họ xuống và nói rằng bạn biết đấy: Không được tin bất kỳ vị thần nào khác trước ta hoặc uh hãy nhớ ngày Sabbath thánh9 . Không ai trong số họ xuống cùng với tri thức. Vậy nên, đó không phải là sự thiếu hiểu biết, không phải người ta nói: Trời ơi, chúng ta không biết, vì vậy, có lẽ có chỗ cho đức tin; cuối cùng các nhà tiên tri là người đã bảo chúng ta hãy đun sôi nước. Không, họ không bao giờ nói với chúng ta điều gì cả.

Gloria: Vâng, ví dụ hay đấy ạ. Đúng vậy. Nhưng liệu lý trí có thể được chứng minh không? Ông có thể nói với những người vẫn còn nghi ngờ rằng lý trí là công cụ duy nhất để họ có thể hiểu thực tại và nói: vâng và tôi có thể chứng minh điều đó cho bạn. Ông có thể làm điều đó không?

Onkar: Uhm, tôi không nghĩ nó có thể được chứng minh mà nó có thể được xác nhận, một khái niệm tương tự nhưng không giống nhau. Bởi vì nếu bạn yêu cầu bằng chứng, bạn yêu cầu cho tôi xem lý trí. Bằng chứng là gì? Bằng chứng là một khái niệm về lý trí. Vậy, khi bạn yêu cầu bằng chứng thì bạn đã chấp nhận lý trí rồi. Nhưng nếu câu hỏi đặt ra là: tại sao tôi nên chấp nhận lý trí, thì đó là bởi vì đó là công cụ tri thức duy nhất của bạn và bạn có thể sử dụng lý trí để chỉ ra rằng, xem này, các giác quan cung cấp cho tôi thông tin về thế giới; và các khái niệm, khi tôi sử dụng đúng cách và tập hợp chúng, chúng giúp tôi có thể khái quát hóa. Và sau đó, tôi có thể đưa ra các lý thuyết và tôi có thể kết luận. Bạn có thể chỉ ra lý trí có thể làm gì, nó xử lý thông tin như thế nào nhưng bạn đang sử dụng lý trí để chứng tỏ rằng đây là cách lý trí hoạt động, và theo nghĩa đó, bạn không thể vượt ra ngoài lý trí và chứng minh nó bằng một số cách nào đó khác. Bạn phải sử dụng, đó là công cụ tri thức duy nhất của bạn, nên bạn phải sử dụng nó trong tất cả mọi việc.

Harry: Nếu ai đó giả định: ồ, dù sao thì bạn cũng phải chứng minh điều đó, nếu bạn không có lý do để tin vào điều đó, tại sao bạn nên tin nó? Không có lý do để tin điều đó. Vậy, họ đã chấp nhận lý trí khi họ hỏi bạn: “bạn có bằng chứng không?”

Tôi có một người bạn thường trả lời một cách dễ thương như thế này: “vâng, tôi có bằng chứng”. “Được rồi, bằng chứng về lý trí của bạn là gì?”. “Chà, tôi rất thích nó, cảm giác rất tuyệt” và sau đó họ nói: “ồ, đó không phải là bằng chứng”; “những gì bạn muốn là chứng minh bằng lý trí, đó là điều bạn muốn sao?”. Bạn thấy đó, đó là vấn đề của câu chuyện. Khái niệm bằng chứng không phải là trọng điểm. Điều đầu tiên là quan sát và xem xét. Tôi không chứng minh cho bạn thấy rằng tôi có bàn tay. Đây là tay của tôi, phải không. Không có bằng chứng. Bằng chứng là cái chúng ta sử dụng khi chúng ta không thể trực tiếp nhận thức một điều gì đó và không phải mọi thứ đều phải được chứng minh, một số điều bản thân là bằng chứng. Giá trị về lý trí không thực sự là .... Anh có cho rằng bản thân nó là bằng chứng không, tôi nghĩ cần một cuộc thảo luận nào đó (vâng). Nhưng nó không cần chứng minh. Nó đã được xác thực. Nó được cho là đúng nhưng không phải bằng quy trình logic và bằng chứng. Cách mà lý trí thực hiện tự nó đã là sự chắc chắn.

Gloria: Còn về vật lý lượng tử thì sao và nỗ lực của một số người trong việc trộn lẫn khoa học với những gì chúng ta tin là thần bí nhưng không phải từ quan điểm tôn giáo mà là sự thật rằng có thể là con người, chúng ta được kết nối theo những cách mà ngày nay khoa học không thể giải thích, ví dụ như đọc được suy nghĩ hoặc điều khiển từ xa hoặc những thứ tương tự như khi bạn đang nghĩ về ai đó và ngay lúc đó họ gọi cho bạn và kiểu như: “ồ, tôi vừa mới nghĩ về bạn”, hoặc đôi khi sự trùng hợp xảy ra mà bạn không thể áp dụng phương pháp khoa học để giải thích.

Harry: Tôi kể cho bạn nghe một câu chuyện mà cá nhân tôi đã trải qua (vâng). Tôi muốn lái xe đến nhà một người bạn vào đêm giao thừa. Tôi sống ở Manhattan, anh ấy sống ở ngoại ô. Tôi phải thuê một chiếc xe hơi và lái xe vào ban đêm. Và tôi đã linh cảm vào đêm hôm trước rằng tôi sẽ gặp một tai nạn ô tô khủng khiếp, và bạn biết đấy, tôi phớt lờ nó, chúng tôi lên xe và tuyết bắt đầu rơi và thời tiết trở nên đáng sợ và điều gì đã thực sự xảy ra. (Không có gì cả). Không có chuyện gì cả. (Vâng) Vậy, tôi nên lên truyền hình và kể về câu chuyện của mình, đúng không, bởi vì tôi đã có linh cảm này và nó đã không thành.

Gloria: Vâng.

Harry: Vậy, bạn nhận ra vấn đề chưa? Bạn không nhớ 50.000 trải nghiệm mà “tôi chỉ biết điều này sẽ xảy ra”. Ồ không, không phải.

Gloria: và sau đó khi nó xảy ra

Gloria: Vâng, bạn xác nhận một. Vâng, tôi hiểu, tôi hiểu rồi, nhưng hãy để tôi đưa cho ông một ví dụ khác. Uhm, trong văn hoá truyền miệng của người Tây Ban Nha, có một giả thuyết, tôi không biết gọi nó là giả thuyết, là truyền thống hay là gì, nhưng họ nói rằng khi ai đó chết, một con bướm đen sẽ xuất hiện, và vì vậy, nếu bạn nhìn thấy bướm đen thì giống như cái chết đang cận kề. Vâng, nó giống như một trong hàng ngàn truyền thuyết hay cái gì đó. Vâng, cái đêm mà bà tôi mất và tôi ở đó, không ai nói với tôi điều này, tôi ở đó, bà qua đời và tôi đi ra khỏi phòng bà và có một con bướm đen lớn trên trần nhà, và tôi là một người vô thần, tôi không tin vào những thứ như vậy. Vì vậy, tôi lấy điện thoại di động của mình và chụp một bức ảnh về nó, tôi thậm chí không có cái giống như giác quan cho mình biết điều này. Có thể trong 200 năm nữa, khoa học mới đưa ra được lời giải thích, tôi không biết nữa, mùi của thi thể nào đó đang phân hủy hay cái gì đó thu hút những con bướm đen. Tôi không biết, nhưng điều mà tôi muốn nói với ông: mỗi khi không có lời giải thích cụ thể nào, thì nhân loại vẫn có chỗ để tìm ra lời giải thích cho những điều khó hiểu hoặc bằng linh cảm, hoặc không dựa trên cơ sở lý trí.

Harry: Vâng, vâng, nó đúng, tự nhiên cho thấy một lỗ hổng và tâm trí cố gắng nhận biết mọi thứ có vẻ là sự trùng hợp nhưng đó là điều phi lý. Tôi có thể nói gì đây?

Gloria: Vì vậy, ông không tin. Nhiều người tin rằng sẽ có lúc khoa học có thể chứng minh rằng con người có thể giao tiếp thần giao cách cảm với nhau hoặc rằng chúng ta hiểu nhiều hơn về các giác quan của chúng ta hơn là bây giờ.

Harry: Không

Gloria: Vâng, ý tôi là tôi không nghĩ chúng ta vẫn còn sống đến khi điều này được chứng minh.

Harry: Tôi hy vọng là chúng ta có thể. Tôi hy vọng chúng ta có thể. Tôi thực sự tin vào nghiên cứu di truyền có thể kéo dài tuổi thọ đáng kể. Vậy nên...

Onkar: Nhưng vấn đề là, điều đó tương tự vấn đề về sự trùng hợp ngẫu nhiên bởi vì đầu tiên phải là có điều gì đó ở đây cần giải thích không? (vâng). Vì vậy, tôi nghĩ một phần câu trả lời của bạn về việc có giao tiếp thần giao cách cảm không..., giống như không có bằng chứng nào cả, rằng có một số hiện tượng mà chúng ta không thể giải thích, rằng chúng ta đang cố gắng giải thích và có thể thần giao cách cảm là lời giải thích. Và tôi nghĩ về những con bướm cũng vậy. Nếu thực sự là trường hợp mỗi khi có một thi thể, bạn thấy những con bướm đen xung quanh, thì bạn có thể bắt đầu nghĩ: à, về mặt khoa học liệu có thứ gì đó gây ra điều này.

Harry: Hoặc thậm chí hai phần ba hoặc một nửa số lần nhưng cũng chỉ là sự trùng hợp ngẫu nhiên, bạn chỉ nhớ điều đáng nhớ và bạn quên những điều mà uhm cả 100 lần không xảy ra, và vì vậy, không có gì để giải thích. Chỉ là một sự trùng hợp, đó là lời giải thích.

Gloria: Nhưng trong trường hợp những người tin vào ma quỷ, ông cũng nói rằng lý trí của bạn sẽ chỉ ghi nhận... à,một lần nữa, điều lý trí của bạn đã tin là gì. Ông hiểu ý của tôi không? Giống như là...

Harry: Vâng nhưng điều đó không đúng.

Gloria: Đó là sự tự khẳng định.

Harry: Uhm, tại sao bạn lại để ý? Nó giống như uh, tôi đang băng qua...bạn không thể hạn chế sự phi lý, đừng đánh giá thấp sự phi lý theo nghĩa này. Tôi đang ở một góc phố trên đường đi mua cà phê. Thiên đường không mở lối và một cỗ xe rực lửa lao xuống cùng với các thiên thần trên đó, cũng không có chuyện phía bên kia đường bốc cháy một cách khó hiểu, cũng không có những con vịt trên trời rơi xuống, có vô số điều mà tôi có thể nói, “ah ha, tôi băng qua đường và không có chuyện gì xảy ra”. Ghi một điểm cho lý trí. Bạn có thể bịa ra, điều này quay trở lại vấn đề đức tin tạo nên niềm tin, bạn có thể bịa ra hàng tỷ thứ khác nhau và lý trí của bạn sẽ không tin..., bạn biết đấy, người lý tính không xem xét bất kỳ điều nào trong số đó. Và anh ta cũng không tán thành: hãy xem lý trí giải thích tại sao hôm nay không có mưa vịt từ trời rơi xuống. Chỉ là không xảy ra thôi.

Gloria: Vâng, Harry và Onkar, cảm ơn hai ông về cuộc thảo luận thú vị này. Và dành cho các khán giả đang xem video này, hai ông có đề xuất gì khác về tất cả các tài liệu từ Học Viện Ayn Rand để tiếp tục khám phá về lý trí không?

Harry: Tôi có thể giới thiệu cuốn sách của mình không? Tôi đã viết một cuốn sách có tên: How we know (Làm sao biết được), và nó đào sâu vào tất cả những vấn đề này. Uhm sách có sẵn trên Amazon. Nhưng ngoài tài liệu theo chủ nghĩa khách quan chính tắc, hay nhất là bài phát biểu của Galt trong Atlas Shrugged10 (Atlas vuơn mình) - người hùng của câu chuyện- phát biểu trên radio và anh ấy đi sâu vào tất cả các chủ đề triết học này. Một người bạn của tôi khi đọc lần đầu tiên nói rằng ấn tượng của anh ấy là lý trí, lý trí, lý trí, lý trí, lý trí. Tất cả đều liên quan đến lý trí trong bài phát biểu đó. Anh có thể đề cập đến cuốn sách nào phi hư cấu nào?

Onkar: Vâng, tôi có thể. Một lần nữa, trong cuốn: Philosophy: Who needs it11 (Triết học: Ai cần nó). Có một bài luận: đức tin và hơn thế nữa, kẻ hủy diệt thế giới hiện đại 12 và bài luận rất thú vị. Uhm, chúng ta vẫn chưa nói nhiều về mối quan hệ giữa đức tin và chính trị, sự mất tự do hay chế độ độc tài, chuyên chế. Và nó nói về lý do tại sao có mối quan hệ giữa những điều này và tại sao đức tin sau thời kỳ Khai Sáng lại hồi sinh. Đó là một phần mà Harry đã nói về Kant và vậy nên có rất nhiều điều trong bài luận đó. Nó vô cùng thú vị.

Gloria: Vâng. Cảm ơn Harry và Onkar, và các bạn hãy tiếp tục theo dõi nhé vì chúng ta sẽ tiếp tục với loạt chương trình này và đừng quên xem các tập trước về triết học và các chủ điểm mà chúng ta đã thảo luận.

Nguồn: ReasonVN