Tự do lựa chọn: Một bản tuyên ngôn cá nhân - Chương 6: Điều gì đang xảy ra với các trường học của chúng ta?
Giáo dục luôn là một phần quan trọng của Giấc mơ Mỹ. Ở vùng New England của những người Thanh giáo, các trường học đã nhanh chóng được thành lập, ban đầu như một phần của các nhà thờ, sau đó được các chính quyền thế tục địa phương tiếp quản. Sau khi kênh đào Erie mở cửa, những người nông dân đã rời những ngọn đồi đá sỏi của New England để đến những đồng bằng màu mỡ ở Trung Tây, thành lập trường học ở bất kì nơi nào họ đến, không chỉ là các trường tiều học và trung học, mà còn cả các chủng viện và trường cao đẳng. Nhiều người nhập cư đổ xô qua Đại Tây Dương vào nửa sau thế kỷ XIX có niềm khao khát học vấn. Họ hăm hở nắm bắt những cơ hội dành cho họ ở các khu đô thị và thành phố lớn nơi đa số họ định cư.
Lúc đầu, các trường học là tư thục và việc học hoàn toàn tự nguyện. Dần dần chính phủ đóng vai trò lớn hơn, đầu tiên là đóng góp tài chính, sau đó là thành lập và điều hành các trường công. Luật đi học bắt buộc đầu tiên được tiểu bang Massachusetts ban hành vào năm 1852, nhưng việc phải đến năm 1918 việc đi học mới trở thành bắt buộc ở tất cả các tiểu bang. Sự kiểm soát của chính phủ chủ yếu mang tính địa phương cho đến tận thế kỷ 20. Trường học của vùng theo quy định phải được quản lý bởi hội đồng trường học địa phương. Sau đó, cái gọi là một làn sóng cải cách đã diễn ra, đặc biệt là ở các thành phố lớn, do những khác biệt lớn về sắc tộc và thành phần xã hội của các học khu khác nhau và bởi niềm tin rằng các nhà giáo dục chuyên nghiệp nên đóng vai trò lớn hơn. Làn sóng này đã được tiếp thêm sức mạnh vào những năm 1930 cùng với khuynh hướng chung về sự mở rộng và tập trung hoá quyền lực của chính quyền.
Chúng ta luôn tự hào, và điều đó hoàn toàn chính đáng, về sự sẵn có rộng rãi của giáo dục chính quy (schooling) dành cho tất cả mọi người và vai trò của trường công trong việc thúc đẩy hòa nhập của người mới đến vào xã hội, ngăn ngừa tình trạng phân tách và chia rẽ, giúp những người từ các nền văn hóa và tôn giáo khác nhau có thể chung sống hòa thuận.
Thật không may, trong những năm gần đây, thành tích giáo dục của chúng ta đã bị hoen ố. Phụ huynh phàn nàn về chất lượng giáo dục giảm sút. Nhiều người còn lo lắng hơn về những nguy hiểm đối với sức khỏe thể chất của con trẻ. Giáo viên phàn nàn rằng môi trường giảng dạy thường không thuận lợi cho việc học tập. Ngày càng có nhiều giáo viên lo lắng về an toàn thể chất của mình, ngay cả trong lớp học. Người đóng thuế phàn nàn về chi phí giáo dục ngày càng tăng. Rất ít người cho rằng trường học đang cung cấp cho trẻ em những công cụ cần thiết để đối mặt với những vấn đề của cuộc sống. Thay vì thúc đẩy hòa nhập và hòa hợp, các trường học của chúng ta ngày càng trở thành nơi gây ra vấn nạn phân tách mà trước đây chúng đã nỗ lực ngăn chặn.
Ở cấp tiểu học và trung học, chất lượng giáo dục chính quy có sự khác biệt rất lớn: xuất sắc ở một số vùng ngoại ô giàu có của các thành phố lớn, xuất sắc hoặc tương đối tốt ở nhiều thị trấn nhỏ và vùng nông thôn, nhưng lại đáng báo động ở các khu vực nội thành của các thành phố lớn.
“Sự giáo dục, hay đúng hơn là sự thiếu vằng giáo dục, dành cho trẻ em da màu từ các gia đình thu nhập thấp chắc chắn là thảm họa lớn nhất của nền giáo dục công và là thất bại mang tính phá huỷ nhất của nó. Đây là bi kịch kép vì sứ mệnh đạo đức chính thức của giáo dục công luôn là mang lại lợi ích lớn nhất cho những người nghèo khó và bị áp bức.”
Chúng tôi lo ngại rằng giáo dục công đang mắc phải cùng một căn bệnh giống như nhiều chương trình phúc lợi được thảo luận trong các chương trước và sau chương này. Cách đây hơn bốn thập kỷ, Walter Lippmann đã chẩn đoán đó là "căn bệnh của một xã hội bị quản lý quá mức," sự thay đổi từ "niềm tin truyền thống rằng việc những người có trí tuệ hạn chế và định kiến ích kỷ nắm giữ quyền lực không giới hạn sẽ sớm trở thành những kẻ áp bức, phản động và tham nhũng,... rằng điều kiện tiên quyết cho sự tiến bộ chính là việc giới hạn quyền lực sao cho phù hợp với khả năng và đức hạnh của người cai trị" sang niềm tin tân thời cho rằng "không có giới hạn nào đối với khả năng cai trị người khác của con người và do đó, không nên áp đặt bất kỳ hạn chế nào đối với chính phủ."2
Đối với giáo dục chính quy, căn bệnh này biểu hiện dưới dạng tước đoạt quyền kiểm soát của nhiều phụ huynh đối với loại hình học tập mà con cái họ nhận được, cả trực tiếp thông qua việc lựa chọn và chi trả cho các trường con theo học, hoặc gián tiếp thông qua các hoạt động chính trị địa phương. Quyền lực thay vào đó đã đổ dồn về những nhà giáo dục chuyên nghiệp. Căn bệnh này càng trầm trọng hơn do sự tập trung hóa và quan liêu hóa ngày càng gia tăng trong các trường học, đặc biệt là ở các thành phố lớn.
C chế thị trường tư nhân đóng vai trò lớn hơn ở bậc đại học và cao đẳng so với bậc tiểu học và trung học. Tuy nhiên, khu vực này cũng không tránh khỏi "căn bệnh" của một xã hội bị quản lý quá mức. Vào năm 1928, số sinh viên theo học tại các cơ sở giáo dục đại học công lập ít hơn so với các trường tư; nhưng đến năm 1978, con số này đã tăng gần gấp bốn lần. Tài trợ trực tiếp của Chính phủ tăng chậm hơn so với việc Chính phủ trực tiếp điều hành các trường bởi vì sinh viên phải trả học phí. Tuy nhiên, ngay cả như vậy, đến năm 1978, các khoản tài trợ trực tiếp của Chính phủ vẫn chiếm hơn một nửa tổng chi tiêu cho giáo dục đại học của tất cả các cơ sở, cả công lập và tư thục.
Sự gia tăng vai trò của chính phủ đã mang đến nhiều tác động tiêu cực cho giáo dục đại học tương tự như đối với giáo dục tiểu học và trung học. Nó đã tạo ra một bầu không khí mà cả giáo viên nhiệt huyết và sinh viên nghiêm túc đều cảm thấy không thân thiện với việc học tập.
GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC: VẤN ĐỀ
Ngay cả trong những năm đầu tiên của nền Cộng hòa, không chỉ các thành phố mà hầu hết các thị trấn, làng mạc và các vùng nông thôn đều có trường học. Ở nhiều tiểu bang hoặc địa phương, việc duy trì một "trường học cộng đồng" là bắt buộc theo luật định. Tuy nhiên, các trường này chủ yếu được tài trợ tư nhân thông qua học phí do phụ huynh đóng. Chính quyền địa phương, quận hoặc tiểu bang thường cung cấp thêm một khoản tài trợ để trang trải học phí cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và để hỗ trợ thêm cho học phí do phụ huynh đóng góp. Mặc dù giáo dục chính quy không bắt buộc cũng không miễn phí, nhưng nó gần như phổ cập (dĩ nhiên là trừ nô lệ). Trong báo cáo năm 1836 của mình, Giám đốc các trường học cộng đồng của tiểu bang New York khẳng định: "Xét về mọi góc độ, có thể tin tưởng rằng tổng số trẻ em thực sự được nhận dạy học tại các trường học cộng đồng, trường tư thục và học viện bằng với toàn bộ trẻ em trong độ tuổi từ năm đến mười sáu." Điều kiện có thể khác nhau giữa các tiểu bang, nhưng theo nhiều tài liệu, việc đến trường học tập được cung cấp rộng rãi cho trẻ em (da trắng) từ các gia đình ở mọi thành phần kinh tế.
Bắt đầu từ những năm 1840, một chiến dịch nhằm thay thế hệ thống trường học đa dạng và chủ yếu là tư nhân bằng hệ thống trường học miễn phí đã được phát triển. Trường miễn phí ở đây nghĩa là học sinh và phụ huynh không trả học phí trực tiếp mà gián tiếp qua thuế. Theo E. G. West, người đã nghiên cứu sâu rộng về sự mở rộng vai trò của chính phủ trong giáo dục chính quy, chiến dịch này không được dẫn dắt bởi các bậc phụ huynh không hài lòng mà "chủ yếu bởi giáo viên và quan chức chính phủ". Nhà vận động nổi tiếng nhất cho hệ thống trường miễn phí là Horace Mann, được mệnh danh là "cha đẻ của nền giáo dục công lập Mỹ" trong bài viết về cuộc đời ông đăng trên Bách khoa toàn thư Britannica. Mann là thư ký đầu tiên của Ban Giáo dục tiểu bang Massachusetts được thành lập năm 1837. Trong 12 năm tiếp theo, ông đã tiến hành một chiến dịch mạnh mẽ cổ vũ cho một hệ thống trường học do chính phủ tài trợ và do các nhà giáo dục chuyên nghiệp kiểm soát. Những lý lẽ chính của ông là giáo dục quan trọng đến mức chính phủ có nghĩa vụ cung cấp giáo dục cho mọi trẻ em, rằng trường học nên là thế tục và bao gồm trẻ em từ mọi nền tảng tôn giáo, xã hội và dân tộc, và rằng giáo dục chính quy miễn phí, phổ cập sẽ giúp trẻ em vượt qua những khó khăn do hoàn cảnh nghèo khó của cha mẹ. “Trong các báo cáo thư ký gửi Ban Giáo dục tiểu bang Massachusetts, Mann tuyên bố lặp đi lặp lại rằng giáo dục là một khoản đầu tư công tốt và sẽ giúp gia tăng năng suất.” Mặc dù các lý lẽ đều được đưa ra vì lợi ích công cộng, nhưng phần lớn sự ủng hộ của giáo viên và quản trị viên dành cho phong trào trường công xuất phát từ lợi ích cá nhân hạn hẹp. Họ mong đợi được hưởng sự chắc chắn hơn về việc làm, đảm bảo lương được trả và có quyền kiểm soát nhiều hơn nếu chính phủ thay vì phụ huynh là người trả lương trực tiếp.
“ Mặc dù vấp phải vô vàn khó khăn và sự phản đối mạnh mẽ... nhưng những ý tưởng chính” của hệ thống giáo dục do Mann đề xướng đã " thành hình vào giữa thế kỷ 19." Kể từ đó, hầu hết trẻ em đều theo học tại các trường công lập. Một số ít tiếp tục theo học tại các trường được gọi là trường tư thục, chủ yếu là các trường do Giáo hội Công giáo và các giáo phái tôn giáo khác điều hành.
Hoa Kỳ không phải là quốc gia duy nhất chuyển đổi từ hệ thống trường học chủ yếu do tư nhân sang hệ thống chủ yếu do chính phủ quản lý. Thật vậy, một chuyên gia đã mô tả "sự chấp nhận dần dần quan điểm cho rằng giáo dục nên là trách nhiệm của nhà nước" là "xu hướng quan trọng nhất" trong số các xu hướng chung của thế kỷ 19 "vẫn đang ảnh hưởng đến nền giáo dục ở tất cả các nước phương Tây trong nửa sau thế kỷ 20." Điều thú vị là xu hướng này bắt đầu ở Phổ vào năm 1808 và ở Pháp, dưới thời Napoleon, cũng vào khoảng thời gian đó. Xu hướng này ở Nước Anh thậm chí còn diễn ra muộn hơn cả Hoa Kỳ. "Bị ảnh hưởng bởi chủ nghĩa tự do kinh tế, nước Anh đã do dự trong một thời gian dài trước khi cho phép nhà nước can thiệp vào các vấn đề giáo dục", nhưng cuối cùng, vào năm 1870, một hệ thống trường học công lập đã được thành lập, dù rằng giáo dục tiểu học vẫn không thuộc diện bắt buộc cho đến năm 1880 và học phí nói chung chưa bị bãi bỏ cho đến năm 1891. Ở Anh, giống như ở Hoa Kỳ, giáo dục chính quy gần như đã trở thành phổ cập trước khi chính phủ tiếp quản. Giáo sư West đã lập luận một cách thuyết phục rằng việc chính phủ tiếp quản hệ thống giáo dục ở Anh, cũng như ở Hoa Kỳ, là kết quả của áp lực từ các giáo viên, quản trị viên và những nhà trí thức giàu lòng vị tha, chứ không phải từ phía phụ huynh. Ông kết luận rằng việc chính phủ tiếp quản đã làm giảm chất lượng và sự đa dạng của giáo dục chính quy.10
Giống như An sinh Xã hội, Giáo dục là một ví dụ tiếp nữa minh hoạ cho sự giao thoa giữa triết lý độc tài chuyên chế và xã hội chủ nghĩa. Nước nước quân chủ chuyên chế Phổ và Đế chế Pháp là những quốc gia tiên phong đặt giáo dục thuộc quyền kiển soát của nhà nước. Các nhà trí thức thiên hướng xã hội chủ nghĩa ở Hoa Kỳ, Anh và sau đó là nước Pháp Cộng hòa là những người ủng hộ chính cho sự kiểm soát của nhà nước đối với giáo dục ở các quốc gia của họ.
Sự ra đời của hệ thống trường học tại Hoa Kỳ diễn giải theo nghĩa tựa như một ốc đảo xã hội chủ nghĩa giữa biển thị trường tự do phản ánh đôi chút ành hưởng từ những manh nha ban đầu về sự mất lòng tin vào thị trường và trao đổi tự nguyện của giới trí thức. Về cơ bản, nó đơn giản phản ánh đòi hỏi quan trọng mà cộng đồng đặt ra đối với lý tưởng về bình đẳng cơ hội. Khả năng của Horace Mann và các cộng sự trong việc khai thác tâm thế đó đã giúp họ thành công trong cuộc thập tự chinh của mình.
Hệ thống trường công vì thế không nên bị coi là "xã hội chủ nghĩa" mà đơn giản là "thuần Mỹ". Yếu tố quan trọng nhất quyết định cách thức vận hành của hệ thống này chính là cấu trúc chính trị phi tập trung của nó. Hiến pháp Hoa Kỳ hạn chế quyền lực của chính phủ liên bang, do đó chính phủ liên bang đóng vai trò không đáng kể. Các tiểu bang chủ yếu trao quyền kiểm soát trường học cho cộng đồng địa phương, thị trấn, thành phố nhỏ hoặc một phân khu của thành phố lớn. Việc phụ huynh thường xuyên giám sát các cơ quan dân cử điều hành hệ thống trường học đã tạo ra cơ chế thay thế một phần cho cơ chế cạnh tranh và đảm bảo thực hiện mọi mong muốn chung, được đa số chấp nhận, của các bậc phụ huynh.
Trước khi xảy ra cuộc Đại Suy Thoái kinh tế, tình trạng của hệ thống giáo dục đã bắt đầu thay đổi. Các học khu (school district) được hợp nhất, các vùng giáo dục (educational district) được mở rộng, và cho các nhà giáo dục chuyên nghiệp ngày càng được trao cho nhiều quyền lực. Sau cuộc Đại Suy Thoái, khi công chúng cùng với giới trí thức đặt niềm tin mãnh liệt vào vai trò của chính quyền, đặc biệt là chính quyền trung ương, thì ngày tàn của trường học một phòng và hội đồng trường học địa phương đã điểm. Quyền lực nhanh chóng được chuyển giao từ cộng đồng địa phương sang các cơ quan hành chính lớn hơn - thành phố, quận, tiểu bang và gần đây nhất là chính phủ liên bang.
Vào năm 1920, nguồn tài trợ địa phương chiếm tới 83% tổng thu của các trường công, trong khi trợ cấp của liên bang chưa đến 1%. Đến năm 1940, tỷ lệ đóng góp của địa phương giảm xuống còn 68%. Hiện nay, con số này thậm chí còn chưa đến một nửa. Nguồn tài trợ còn lại chủ yếu đến từ tiểu bang: 16% vào năm 1920, 30% vào năm 1940 và hiện nay thì hơn 40%. Tỷ trọng đóng góp của chính quyền liên bang tuy vẫn còn nhỏ nhưng đang tăng nhanh: từ dưới 2% vào năm 1940 lên khoảng 8% hiện nay.
Khi các nhà giáo dục chuyên nghiệp nắm quyền, quyền kiểm soát của phụ huynh bị yếu đi. Bên cạnh đó, chức năng của trường học cũng thay đổi. Các trường học vẫn được kỳ vọng dạy ba môn R (Reading, Writing, Arithmetic - Đọc, Viết, Tính toán) và truyền tải các giá trị chung. Tuy nhiên, các trường học giờ đây còn được coi là phương tiện thúc đẩy tính lưu động xã hội, hội nhập chủng tộc và nhiều mục tiêu khác chẳng mấy liên quan với nhiệm vụ cơ bản của chúng.
Trong Chương 4, chúng tôi đã đề cập đến Lý thuyết thay thế bộ máy quan liêu do Tiến sĩ Max Gammon phát triển sau khi nghiên cứu Dịch vụ Y tế Quốc gia của nước Anh. Theo lời ông, trong một "hệ thống quan liêu... gia tăng chi tiêu sẽ đi kèm với sự sụt giảm sản lượng... Những hệ thống như vậy sẽ hoạt động giống như 'hố đen' trong vũ trụ kinh tế, hút kiệt tài nguyên, đồng thời co hẹp lại theo nghĩa hoạt động sản xuất 'bị thoát’ đi." 11
Lý thuyết của ông [Max Gammon] hoàn toàn có thể áp dụng để lý giải tác động của quá trình quan liêu hoá và tập trung hoá hệ thống trường công lập ở Hoa Kỳ. Trong 5 năm từ niên học 1971-1972 đến niên học 1976-1977, tổng số giáo chức chuyên nghiệp trong tất cả các trường công lập Hoa Kỳ tăng 8%, chi phí cho mỗi học sinh tăng 58% tính theo giá trị đồng đô la hiện hành (tăng 11% sau khi điều chỉnh theo lạm phát). Rõ ràng là đầu vào đã tăng lên đáng kể.
Số lượng học sinh giảm 4%, số trường học cũng giảm 4%. Và chúng tôi tin rằng rất ít độc giả phản đối ý kiến rằng chất lượng giáo dục chính quy thậm chí còn giảm mạnh hơn số lượng. Đó là câu chuyện chắc chắn được kiểm chứng bởi sự sụt giảm điểm số được ghi nhận trên các kì thi chuẩn hóa. Rõ ràng là đầu ra đã giảm.
Liệu sự suy giảm đầu ra trên mỗi đơn vị đầu vào có phải do bộ máy tổ chức ngày càng quan liêu hoá và tập trung hoá? Một số bằng chứng cho thấy số lượng các học khu đã giảm 17% trong giai đoạn bảy năm từ 1970-1971 đến 1977-1978 - tiếp tục xu hướng tập trung hoá ngày càng tăng vốn dĩ đã diễn ra trong một thời gian dài. Về khía cạnh quan liêu hóa, trong giai đoạn năm năm trước đó, vì có sẵn dữ liệu (từ 1968-1969 đến 1973-1974), khi số lượng học sinh tăng 1%, thì tổng số giáo chức chuyên nghiệp tăng 15%, giáo viên tăng 14%, còn số cán bộ giám sát lại tăng tới 44%.
Vấn đề của giáo dục chính quy không đơn thuần nằm ở quy mô, không chỉ đơn giản là các học khu trở nên rộng lớn hơn và trung bình mỗi trường có nhiều học sinh hơn. Xét cho cùng, trong lĩnh vực công nghiệp, quy mô lớn thường mang lại hiệu quả cao hơn, chi phí thấp hơn và chất lượng sản phẩm tốt hơn. Sự phát triển công nghiệp ở Hoa Kỳ đã đạt được những thành tựu to lớn nhờ vào việc áp dụng sản xuất hàng loạt, cái mà các nhà kinh tế gọi là "kinh tế nhờ quy mô". Tại sao giáo dục chính quy lại không giống vậy?
Thực ra không phải vậy. Sự khác biệt không phải giữa giáo dục chính quy và các lĩnh vực khác mà là giữa một bên là cơ chế cho phép người tiêu dùng được tự do lựa chọn và bên kia là cơ chế khiến nhà cung cấp nắm quyền chi phối trong khi tiếng nói của người tiêu dùng bị hạn chế. Nếu người tiêu dùng được tự do lựa chọn, một doanh nghiệp chỉ có thể phát triển quy mô khi sản xuất ra một sản phẩm được người tiêu dùng ưa thích nhờ chất lượng hoặc giá cả. Nếu chỉ nhờ quy mô, doanh nghiệp không thể nào áp đặt sản phẩm lên người tiêu dùng nếu như người tiêu dùng không cho rằng nó đáng với giá tiền. Quy mô lớn của General Motors không ngăn cản công ty này phát triển thịnh vượng. Ngược lại, quy mô lớn của W.T. Grant & Co. không thể cứu nó khỏi phá sản. Khi người tiêu dùng được tự do lựa chọn, quy mô sẽ hữu ích chỉ khi nó hiệu quả.
Ở các hệ thống chính trị, quy mô thường ảnh hưởng đến quyền tự do lựa chọn của người dân. Trong những cộng đồng nhỏ, so với các cộng đồng lớn, các cá nhân cảm thấy họ có nhiều quyền kiểm soát hơn (và thực tế là có) đối với những gì các cơ quan chính quyền thực hiện. Họ có thể không có quyền lựa chọn giống như kiểu quyết định mua thứ gì đó, nhưng ít nhất họ có cơ hội đáng kể để tác động đến những gì đang diễn ra. Thêm vào đó, khi có nhiều cộng đồng nhỏ, các cá nhân có thể lựa chọn nơi sinh sống. Tất nhiên, đó là một lựa chọn phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố. Tuy nhiên, điều đó có nghĩa là chính quyền địa phương phải cung cấp cho công dân của mình các dịch vụ mà họ cho là xứng đáng với số thuế họ nộp, nếu không thì chính quyền đó sẽ bị thay thế hoặc mất đi nguồn thuế.
Tình thế trở nên rất khác biệt khi quyền lực nằm trong tay chính quyền trung ương. Các cá nhân cảm thấy họ có rất ít quyền kiểm soát đối với các cơ quan chính quyền xa xôi và không có quan hệ quen biết. Khả năng chuyển đến một cộng đồng khác, mặc dù vẫn có thể xảy ra, nhưng bị hạn chế hơn nhiều.
Trong giáo dục chính quy, phụ huynh và học sinh là những "người tiêu dùng", giáo viên và ban giám hiệu nhà trường là những "nhà cung cấp". Sự tập trung quyền lực trong giáo dục chính quy dẫn đến các đơn vị có quy mô lớn hơn, giảm khả năng lựa chọn của "người tiêu dùng" và tăng quyền lực của "nhà cung cấp". Giáo viên, cán bộ quản lý và cán bộ công đoàn cũng không khác gì chúng ta. Họ cũng có thể là những phụ huynh, thực sự mong muốn có một hệ thống trường học chất lượng cao. Tuy nhiên, lợi ích của họ với tư cách là giáo viên, nhà quản lý, cán bộ công đoàn lại khác biệt với lợi ích của họ với tư cách là phụ huynh và lợi ích của các phụ huynh có con em theo học ở nơi họ cung cấp dịch vụ. Lợi ích của họ có thể được đáp ứng thông qua việc tập trung hoá và quan liêu hóa nhiều hơn, ngay cả khi lợi ích của các bậc phụ huynh không được đáp ứng – quả thực là, có một cách để đáp ứng các lợi ích đó chính xác là cắt giảm quyền lực của các bậc phụ huynh.
Hiện tượng tương tự cũng xảy ra bất cứ khi nào bộ máy quan liêu chính phủ lấn quyền, hạn chế khả năng lựa chọn của người tiêu dùng: bất kể đó là trong lĩnh vực bưu chính, thu gom rác thải, hay vô số ví dụ trong các chương khác.
Trong lĩnh vực giáo dục chính quy, những người thuộc tầng lớp thu nhập cao vẫn giữ được quyền lựa chọn. Họ có thể cho con em học trường tư, thực chất là trả tiền học hai lần - một lần qua thuế để hỗ trợ hệ thống trường công, một lần qua học phí. Hoặc họ có thể chọn nơi ở dựa trên chất lượng của hệ thống trường công. Các trường công lập xuất sắc thường tập trung ở các vùng ngoại ô giàu có của các thành phố lớn, nơi quyền kiểm soát của cha mẹ học sinh vẫn còn hiện hữu.
Tình hình trở nên tồi tệ ở các khu vực nội thành của các thành phố lớn - New York, Chicago, Los Angeles, Boston. Người dân sống ở những khu vực này rất khó có thể trả tiền học hai lần cho con em - mặc dù một số lượng đáng ngạc nhiên vẫn chọn cách cho con theo học trường giáo xứ (parochial schools). Họ không đủ khả năng chuyển đến những khu vực có trường công chất lượng tốt. Lựa chọn duy nhất của họ là cố gắng tác động đến những cơ quan chính quyền chịu trách nhiệm về trường công; nhưng điều này thường khó khăn, thậm chí là vô vọng, và họ cũng không được trang bị đầy đủ kiến thức để làm việc đó. Có thể nói, cư dân khu vực nội thành gặp bất lợi nhiều nhất về chất lượng giáo dục chính quy cho con em so với bất kỳ lĩnh vực nào khác trong cuộc sống, có lẽ ngoại trừ vấn đề an ninh trật tự - một "dịch vụ" khác do chính phủ cung cấp.
Buồn thay, một nghịch lý đã xảy ra: một hệ thống giáo dục được xây dựng với mục đích cao cả là giúp trẻ em tiếp thu ngôn ngữ chung, hiểu các giá trị của công dân Mỹ và mang lại cơ hội học tập bình đẳng cho tất cả trẻ em, thì trên thực tế lại đang làm trầm trọng thêm tình trạng phân tầng xã hội và tạo ra những khác biệt lớn về cơ hội học tập. Chi phí cho giáo dục chính quy trên đầu trẻ ở các khu vực nội thành thường ngang bằng với vùng ngoại ô giàu có, nhưng chất lượng giáo dục chính quy lại thấp hơn đáng kể. Ở ngoại ô, hầu hết ngân sách được dùng vào đùng việc giáo dục. Trong khi đó, ở các khu vực nội thành, một phần lớn tiền lại phải chi cho việc duy trì kỷ luật, ngăn chặn phá hoại hoặc sửa chữa những thiệt hại do phá hoại gây ra. Môi trường học tập tại một số trường nội thành thậm chí còn giống như nhà tù hơn là nơi để học hỏi. Như thế, các bậc phụ huynh ở ngoại ô đang nhận được nhiều giá trị hơn cho số tiền thuế họ phải nộp so với các bậc phụ huynh ở khu vực nội thành.
ĐỀ XUẤT KẾ HOẠCH PHIẾU HỌC BỔNG DÀNH CHO GIÁO DỤC CHÍNH QUY TIỂU HỌC VÀ TRUNG HỌC
Giáo dục chính quy, ngay cả ở các khu vực nội thành, cũng không đáng phải chịu số phận như vậy. Mọi chuyện đã từng khác khi phụ huynh có quyền kiểm soát lớn hơn đối với giáo dục con em mình. Và ngay cả bây giờ, ở những nơi phụ huynh vẫn còn tiếng nói, thì giáo dục cũng không tồi tệ đến thế.
Truyền thống hoạt động thiện nguyện mạnh mẽ của nước Mỹ cung cấp nhiều ví dụ tuyệt vời để minh chứng cho những điều có thể đạt được khi phụ huynh có nhiều lựa chọn hơn. Một ví dụ ở cấp tiểu học là trường giáo xứ St. John Chrysostom, mà chúng tôi đã đến thăm ở một trong những khu phố nghèo nhất ở Bronx, New York. Nguồn tài chính của trường đến một phần từ tổ chức từ thiện New York's Inner City Scholarship Fund, một phần từ Giáo hội Công giáo, và một phần từ học phí. Trẻ em học ở đó sống nội trú vì cha mẹ chúng đã lựa chọn phương án đó. Hầu hết đều đến từ các gia đình nghèo khó, nhưng tất cả các bậc phụ huynh đều đóng góp ít nhất một phần chi phí. Các trẻ em cư xử tốt, ham học hỏi. Giáo viên tận tâm. Bầu không khí yên tĩnh và thanh bình.
Chi phí trên mỗi học sinh tại trường này [St. John Chrysostom] thấp hơn nhiều so với các trường công, ngay cả khi tính đến việc các giáo viên là sơ nữ được miễn lương. Mặc dù vậy, tính trung bình, trẻ em ở đây lại học cao hơn hai lớp so với các bạn cùng lứa tuổi tại trường công. Lý do là vì giáo viên và phụ huynh có quyền tự do lựa chọn phương pháp giảng dạy cho trẻ. Nguồn tài chính tư nhân đã thay thế nguồn thu từ thuế. Quyền kiểm soát giáo dục đã được chuyển từ tay quan chức bàn giấy và trao trả lại cho nơi mà nói đáng thuộc về [cha mẹ học sinh và giáo viên].
Một ví dụ khác, lần này ở cấp trung học, là trường hợp tại Harlem. Vào những năm 1960, Harlem bị tàn phá bởi bạo loạn. Nhiều thanh thiếu niên bỏ học. Các nhóm phụ huynh và giáo viên có trách nhiệm đã quyết định làm một điều gì đó. Họ sử dụng nguồn tài chính tư nhân để tiếp quản các cửa hàng bỏ trống và thành lập nên những gì sau này được gọi là "trường học mặt-tiền-cửa-hàng" (storefront schools). Một trong những trường đầu tiên và thành công nhất là Harlem Prep, được thiết kế để thu hút những trẻ em không thể theo học được chương trình giáo dục chính thống.
Trường Harlem Prep có cơ sở vật chất không được khang trang cho lắm. Nhiều giáo viên ở đây không có bằng cấp theo tiêu chuẩn của các trường công. Nhưng điều đó không ngăn cản họ thực hiện tốt công việc giảng dạy. Mặc dù nhiều học sinh trước đây là những học sinh cá biệt và bỏ học, nhưng tại Harlem Prep, chúng tìm thấy phương pháp giảng dạy phù hợp với mình.
Trường Harlem Prep đã đạt được thành công phi thường. Nhiều học sinh của trường đã được nhận vào các trường đại học, trong đó có cả những trưởng hàng đầu. Nhưng thật không may, câu chuyện này lại có một kết thúc không vui. Sau khi vượt qua giai đoạn khủng hoảng ban đầu, trường gặp khó khăn về tài chính. Uỷ ban Giáo dục đã đề nghị cung cấp tiền cho Ed Carpenter (hiệu trưởng và là một trong những người sáng lập trường), với điều kiện ông phải tuân theo các quy định của họ. Sau một thời gian dài đấu tranh để bảo vệ sự độc lập, ông đã nhượng bộ. Trường học bị các công chức quan liêu tiếp quản. Ông Carpenter bình luận, "Tôi cảm thấy một ngôi trường như Harlem Prep chắc chắn sẽ tàn lụi chứ không thể phát triển dưới sự quản lý cứng nhắc của Uỷ ban Giáo dục... Chúng tôi buộc phải chấp nhận và xem điều gì sẽ xảy ra. Tôi không tin mọi thứ sẽ tốt lên. Tôi đã đúng. Những gì xảy ra kể từ khi chúng tôi chấp nhận sự quản lý của Uỷ ban Giáo dục không hẳn hoàn toàn tốt đẹp. Cũng không phải là hoàn toàn tệ hại, nhưng nó tồi đi nhiều hơn là tốt lên."
Các sáng kiến tư nhân kiểu này rất đáng giá. Tuy nhiên, chúng chỉ giải quyết được một phần nhỏ vấn đề.
Một cách để cải thiện đáng kể chất lượng giáo dục, đưa việc học hành trở lại lợp học, đặc biệt đối với nơi đang gặp nhiều khó khăn, là trao cho tất cả các bậc phụ huynh quyền kiểm soát nhiều hơn đối với việc học tập chính quy của con em mình, tương tự như điều mà những người thuộc tầng lớp thu nhập cao hiện đang được hưởng. Nhìn chung, cha mẹ quan tâm nhiều hơn đến việc học hành của con cái mình và hiểu rõ hơn về năng lực và nhu cầu của chúng hơn bất kỳ ai khác. Những nhà cải cách xã hội, đặc biệt là những nhà cải cách giáo dục, thường tự cho mình là đúng đắn khi cho rằng cha mẹ, đặc biệt là những người nghèo và có trình độ học vấn thấp, ít quan tâm đến việc học hành của con cái và không có năng lực lựa chọn cho con. Đó là một sự xúc phạm vô căn cứ. Các bậc cha mẹ thuộc những nhóm như vậy thường có rất ít cơ hội để lựa chọn. Tuy nhiên, lịch sử nước Mỹ đã chứng minh rõ ràng rằng, khi có cơ hội, họ sẵn sàng hy sinh rất nhiều thứ, và làm điều đó một cách khôn ngoan, vì hạnh phúc của con cái họ.
Không nghi ngờ gì, một số bậc phụ huynh ít để ý đến việc học hành của con cái họ, hoặc thiếu khả năng cũng như mong muốn lựa chọn sáng suốt. Tuy nhiên, họ chỉ chiếm một số ít. Dù sao đi nữa, hệ thống giáo dục hiện tại của chúng ta thật không may là không giúp ích được gì nhiều cho con em của họ.
Một cách đơn giản và hiệu quả để đảm bảo quyền lựa chọn cho cha mẹ học sinh được lớn hơn, trong khi vẫn duy trì được các nguồn tài chính hiện tại, là thông qua "chương trình phiếu giáo dục" (voucher plan). Giả sử con bạn đang theo học tại một trường tiểu học hoặc trung học công lập. Trung bình trên toàn quốc, chi phí cho mỗi học sinh vào năm 1978 là khoảng 2.000 đô la mỗi năm do người nộp thuế - tức là bạn và tôi. Nếu bạn cho con mình rời trường công và chuyển đến trường tư, bạn sẽ tiết kiệm cho người nộp thuế khoảng 2.000 đô la mỗi năm - nhưng bạn không nhận lại được bất kỳ chút nào từ phần tiết kiệm đó, ngoại trừ việc khoản này được phần đều cho tất cả người nộp thuế, trong trường hợp đó, nó sẽ chỉ giúp bạn giảm được vài xu trong hóa đơn thuế. Bạn phải trả học phí tư thục và vẫn phải đóng thuế - đây chính là lý do mạnh mẽ khiến bạn tiếp tục giữ con bạn ở trường công.
Tuy nhiên, giả sử chính phủ nói với bạn: "Nếu bạn giúp chúng tôi tiết kiệm chi phí cho việc học tập chính quy của con bạn, bạn sẽ được cấp một phiếu giáo dục (voucher), một tờ giấy có thể quy đổi thành một số tiền nhất định, khi và chỉ khi, nó được sử dụng để trang trải chi phí học tập chính quy của con bạn tại một trường được công nhận". Số tiền này có thể là 2.000 đô la, hoặc có thể ít hơn, chẳng hạn như 1.500 đô la hoặc 1.000 đô la, nhằm san sẻ khoản tiết kiệm giữa bạn và những người nộp thuế khác. Nhưng dù là nhận được toàn bộ số tiền hay số tiền ít hơn, nó cũng chí ít giảm bớt một phần bất lợi về tài chính hiện đang hạn chế quyền tự do lựa chọn trường học của phụ huynh.4
Chương trình phiếu giáo dục hoạt động chính xác theo cùng nguyên tắc với các Dự Luật GI cung cấp các khoản trợ cấp giáo dục cho cựu chiến binh. Cựu chiến binh nhận được phiếu giáo dục chỉ có hiệu lực để trang trải chi phí giáo dục, trong khi hoàn toàn được tự do lựa chọn trường học, với điều kiện là trường đó đáp ứng các tiêu chuẩn nhất định.
Phụ huynh có thể, và nên được phép sử dụng các phiếu giáo dục không chỉ tại các trường tư thục mà còn ở các trường công khác - và không chỉ ở các trường trong cùng quận, thành phố hoặc tiểu bang của họ, mà tại bất kỳ trường nào sẵn sàng nhận con em họ. Điều này vừa mang lại cho mọi phụ huynh cơ hội lựa chọn lớn hơn, vừa buộc các trường công lập phải tự trang trải tài chính bằng cách thu học phí (toàn bộ, nếu phiếu giáo dục tương ứng với toàn bộ chi phí; ít nhất một phần, nếu không phải vậy). Khi đó, các trường công lập sẽ phải cạnh tranh với nhau và với các trường tư thục.
Chương trình này không hề làm nhẹ bớt gánh nặng đóng góp tiền thuế trả cho giáo dục cho bất kỳ ai. Đơn giản là nómang lại cho các bậc phụ huynh nhiều lựa chọn hơn về hình thức giáo dục chính quy mà cộng đồng đã cam kết cung cấp cho con em mình. Chương trình này cũng không ảnh hưởng đến các tiêu chuẩn hiện hành áp dụng đối với các trường tư thục để đảm bảo rằng việc theo học tại các trường này đáp ứng được các quy định pháp luật về giáo dục bắt buộc.
Chúng tôi coi chương trình phiếu giáo dục là một giải pháp mang tính cục bộ vì nó không ảnh hưởng đến quy mô tài trợ cho giáo dục chính quy cũng như các quy định pháp luật về giáo dục bắt buộc. Chúng tôi mong muốn chương trình cải cách phải đi xa hơn nữa. Thoạt nhìn, có vẻ như một xã hội càng giàu có và thu nhập được phân phối càng đồng đều thì chính phủ càng ít lý do để tài trợ cho giáo dục. Dù có thế nào thì cha mẹ cũng vẫn phải chịu phần lớn chi phí và chi phí để có được chất lượng giáo dục đồng đều chắc chắn sẽ cao hơn khi họ phải chi trả gián tiếp qua thuế thay vì được chi trả trực tiếp qua học phí - trừ khi giáo dục chính quy rất khác biệt so với các hoạt động khác được chính phủ tài trợ. Ấy vậy mà, trên thực tế, tài trợ của chính phủ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng chi phí giáo dục khi mức thu nhập trung bình ở Hoa Kỳ tăng lên và thu nhập được phân phối đồng đều hơn.
Chúng tôi phỏng đoán một lý do là khi chính phủ điều hành các trường học, mong muốn chi tiêu nhiều hơn cho việc học hành của các cha mẹ khi thu nhập của họ tăng lên đã tìm thấy con đường ít vấp phải chống đối nhất đó là gia tăng chi tiêu cho các trường công. Một lợi thế của chương trình phiếu giáo dục là nó sẽ khuyến khích việc chuyển dần sang hình thức cha mẹ trực tiếp tài trợ nhiều hơn. Mong muốn chi tiêu nhiều hơn của các bậc cha mẹ cho việc học hành chính quy của con cái thể dễ dàng được thực hiện dưới hình thức đóng thêm tiền bên cạnh khoản tiền được chu cấp bởi phiếu giáo dục. Việc tài trợ công cho các trường hợp khó khăn vẫn có thể duy trì được, nhưng đó là một vấn đề hoàn toàn khác so với việc chính phủ tài trợ cho hệ thống trường học dành cho 90% trẻ em đi học chỉ bởi vì có 5% hoặc 10% trong số chúng có thể là trường hợp khó khăn.
Luật giáo dục bắt buộc là lý do chính đáng cho việc chính phủ kiểm soát tiêu chuẩn của các trường tư thục. Nhưng liệu có lý do chính đáng nào cho chính bản thân luật giáo dục bắt buộc; đây là điều vẫn chưa rõ ràng. Quan điểm của chúng tôi về vấn đề này đã thay đổi theo thời gian. Cách đây hai mươi lăm năm, khi lần đầu tiên viết nhiều về chủ đề này, chúng tôi chấp nhận sự cần thiết của luật này vì cho rằng "một xã hội dân chủ ổn định là không thể nếu thiếu một mức độ tối thiểu về khả năng đọc viết và kiến thức của hầu hết công dân." Chúng tôi vẫn tin vào điều đó, nhưng các nghiên cứu lịch sử về giáo dục chính quy ở Hoa Kỳ, Vương quốc Anh và các nước khác được thực hiện trong khoảng thời gian vừa qua đã thuyết phục chúng tôi rằng không nhất thiết phải có giáo dục bắt buộc để đạt được mức độ đọc viết và kiến thức tối thiểu đó. Như đã lưu ý, các nghiên cứu như vậy cho thấy giáo dục chính quy đã gần như phổ biến ở Hoa Kỳ trước khi có luật giáo dục bắt buộc. Ở Vương quốc Anh, giáo dục chính quy đã gần như phổ biến trước khi cả luật giáo dục bắt buộc lẫn chính phủ tài trợ cho giáo dục tồn tại. Giống như hầu hết các luật khác, luật giáo dục bắt buộc cũng có cả chi phí và lợi ích. Chúng tôi không còn tin rằng lợi ích mà nó mang lại bù đắp được chi phí.
Chúng tôi nhận thấy những quan điểm này về tài trợ giáo dục và luật giáo dục bắt buộc có vẻ cực đoan đối với hầu hết độc giả. Đó là lý do tại sao chúng tôi chỉ nêu chúng ở đây để làm rõ quan điểm mà không tìm cách giải thích chi tiết. Thay vào đó, chúng tôi quay trở lại chương trình phiếu giáo dục - một sự thay đổi có tính trung dung hơn nhiều so với thực tiễn hiện tại.
Hiện tại, lựa chọn thay thế duy nhất phổ biến cho trường công lập địa phương là trường giáo xứ. Chỉ có các nhà thờ mới có khả năng trợ cấp giáo dục chính quy trên quy mô lớn và chỉ trường học được trợ cấp mới có thể cạnh tranh với trường học "miễn phí" (Hãy thử bán một sản phẩm mà người khác đang cho không đi!). Chương trình phiếu giáo dục sẽ tạo ra nhiều lựa chọn thay thế hơn nhiều - trừ khi nó bị phá hoại bởi các tiêu chuẩn quá cứng nhắc để được phê duyệt. Sự lựa chọn giữa các trường công lập sẽ được tăng lên đáng kể. Quy mô của một trường công lập sẽ được xác định bởi số lượng học sinh mà trưởng thu hút được, chứ không phải theo ranh giới địa lý hành chính định sẵn hoặc theo số lượng học sinh phân bổ. Các phụ huynh tổ chức các trường phi lợi nhuận, giống như một vài gia đình đã làm, sẽ được đảm bảo nguồn tài chính để trang trải chi phí. Các tổ chức tình nguyện - từ những người ăn chay trường, cho đến các nhóm hướng đạo sinh, cho đến YMCA – đều có thể thành lập trường học và tìm cách thu hút học sinh. Và quan trọng nhất, các loại trường tư thục mới có thể ra đời nhằmg khai phá một thị trường mới rộng lớn.
Cho phép chúng tôi xem xét ngắn gọn một số vấn đề có thể xảy ra với chương trình phiếu giáo dục và một số phản đối đặt ra với nó.
(1) Vấn đề nhà thờ - nhà nước. Nếu các phụ huynh có thể sử dụng phiếu giáo dục của họ để trả học phí ở những trường giáo xứ, liệu điều đó có vi phạm Tu Chính án Thứ nhất? Bất kể có hay không thì việc áp dụng một chính sách có thể tăng cường vai trò của những định chế tôn giáo trong giáo dục liệu có phải là điều đáng muốn?
Toàn án Tối cao nói chung đã ra phán quyết chống lại các đạo luật của tiểu bang hỗ trợ cho các bậc cha mẹ cho con em theo học tại các trường giáo xứ, mặc dù họ chưa từng có dịp đưa ra phán quyết về một chương trình phiếu giáo dục hoàn chỉnh, bao quát cả trường công lập và trường tư thục. Tuy nhiên, bất kể Toà án Tối cao có thể ra phán quyết về một chương trình như vậy như thế nào, thì dường như rõ ràng là Tòa án Tối cao sẽ chấp nhận một chương trình không bao gồm các trường học liên kết với nhà thờ, trong khi vẫn áp dụng bao quát cho tất cả các trường tư thục và công lập khác. Một chương trình với giới hạn như vậy có lẽ vẫn vượt trội hơn hẳn so với hệ thống hiện tại, và có thể không bị khiếm khuyết đáng kể so với một chương trình hoàn toàn không bị giới hạn. Các trường học hiện có liên kết với các nhà thờ có thể vẫn đáp ứng đủ điều kiện bằng cách chia thành hai phần: một phần thế tục được tổ chức lại thành một trường học độc lập đủ điều kiện nhận phiếu giáo dục, và một phần gắn với tôn giáo được tổ chức lại thành một hoạt động ngoại khóa hoặc hoạt động Chủ nhật do phụ huynh hoặc quỹ nhà thờ trực tiếp chi trả.
Vấn đề liên quan đến tính hiến định sẽ phải được giải quyết bởi hệ thống tòa án. Nhưng vẫn cần phải nhấn mạnh rằng phiếu giáo dục sẽ được trao cho các bậc cha mẹ, chứ không phải trường học. Theo dự luật GI, các cựu chiến binh được tự do theo học tại các trường Cao đẳng Công giáo hoặc các trường cao đẳng khác, và theo như chúng tôi biết, chưa từng có vấn đề nào liên quan đến Tu chính án Thứ nhất được đưa ra. Những người nhận trợ cấp An sinh Xã hội và phúc lợi được tự do mua thực phẩm tại các hội chợ từ thiện của nhà thờ và thậm chí có thể đóng góp vào giỏ lễ từ các khoản trợ cấp của chính phủ mà không vi phạm Tu chính án Thứ nhất.
Thực ra chúng tôi tin rằng hình phạt hiện đang áp dụng cho các bậc cha mẹ không cho con theo học trường công lập vi phạm tinh thần của Tu chính án Thứ nhất, bất kể luật sư và thẩm phán có thể quyết định như thế nào về mặt văn bản. Trường công cũng dạy về tôn giáo - không phải là một tôn giáo chính thức, thần quyền, mà là một tập hợp các giá trị và niềm tin, đủ để cấu thành một tôn giáo, ngoại trừ việc không có một cái tên gán cho chúng. Các cơ chế hiện tại hạn chế quyền tự do tôn giáo của các bậc cha mẹ vốn dĩ không chấp nhận thứ tôn giáo được dạy trong các trường công lập nhưng vẫn bị buộc phải trả tiền cho việc con cái họ bị truyền giáo, và phải trả thêm tiền để con cái họ thoát khỏi sự truyền giáo đó.
(2) Chi phí tài chính. Lý do phản đối thứ hai đối với Chương trình phiếu giáo dục là nó sẽ làm tăng tổng chi phí giáo dục chính quy cho người nộp thuế - bởi vì chi phí cho phiếu giáo dục được cấp cho khoảng 10% trẻ em hiện đang theo học tại các trường giáo xứ và trường tư thục khác. Đó chỉ là một "vấn đề" đối với những người không quan tâm đến sự phân biệt đối xử hiện tại đối với các bậc cha mẹ cho con em theo học trường tư. Phiếu giáo dục phổ cập sẽ chấm dứt sự bất bình đẳng khi sử dụng tiền thuế để tài trợ giáo dục chính quy cho một số trẻ em, nhưng lại không áp dụng với một số những trẻ khác.
Để vượt qua phản đối này, có một giải pháp đơn giản và trực tiếp: giảm giá trị của phiếu giáo dục xuống thấp hơn chi phí hiện tại trên đầu trẻ em học công lập để duy trì tổng chi tiêu công ở mức cũ. Số tiền nhỏ hơn được chi tiêu trong một trường tư cạnh tranh rất có thể sẽ cung cấp chất lượng giáo dục cao hơn so với số tiền lớn hơn hiện đang được chi tiêu trong các trường công. Bằng chứng là chi phí cho mỗi trẻ em trong các trường giáo xứ thấp hơn đáng kể. (Thực tế là các trường đẳng cấp dành cho giới tinh hoa tính học phí cao không phải là một lập luận phản bác, cũng giống như việc Câu lạc bộ "21" tính 12,25 đô la cho món Hamburger Twenty-One vào năm 1979 không có nghĩa là McDonald's không thể bán một chiếc bánh hamburger với giá 45 xu và một chiếc Big Mac với giá 1,05 đô la mà vẫn kiếm được lợi nhuận.)
(3) Khả năng gian lận. Làm thế nào để đảm bảo rằng phiếu giáo dục được sử dụng đúng cho việc học tập chính quy, chứ không phải chuyển hướng sang mua bia cho bố và quần áo cho mẹ? Câu trả lời là phiếu giáo dục chỉ được sử dụng tại một trường học hoặc cơ sở giáo dục được phê duyệt và chỉ các trường đó mới có thể đổi phiếu giáo dục thành tiền. Điều đó có lẽ không ngăn chặn được tất cả hành vi gian lận - có thể dưới dạng "hoa hồng" cho phụ huynh - nhưng nó sẽ giúp duy trì tỷ lệ gian lận ở mức độ có thể chấp nhận được.
(4) Vấn đề về chủng tộc. Các chương trình phiếu giáo dục đã từng được áp dụng một thời gian ở một số tiểu bang miền nam để tránh né hòa nhập. Chúng bị phán quyết là vi hiến. Có thể dễ dàng ngăn chặn vấn đề phân biệt đối xử trong chương trình phiếu giáo dục chí ít là trong các trường công lập, theo đó chỉ cho phép đổi phiếu giáo dục ở các trường không phân biệt đối xử. Có một vấn đề khó khăn hơn khiến một số học sinh của chương trình phiếu giáo dục lo lắng. Đó là khả năng lựa chọn tự nguyện với phiếu giáo dục; điều này có thể làm gia tăng sự phân tách về chủng tộc và tầng lớp xã hội trong các trường học và do đó làm trầm trọng thêm xung đột chủng tộc và nuôi dưỡng một xã hội ngày càng phân hoá.
Chúng tôi tin rằng chương trình phiếu giáo dục sẽ mang lại hiệu quả hoàn toàn theo chiều ngược lại; nó sẽ kiềm chế xung đột sắc tộc và thúc đẩy một xã hội mà người da đen và người da trắng hợp tác hướng tới các mục tiêu chung, đồng thời tôn trọng quyền và lợi ích riêng biệt của nhau. Đa phần ý kiến phản đối chính sách hòa nhập cưỡng bức không phải là biểu hiện của thái độ phân biệt chủng tộc mà là biểu hiện những lo ngại ít nhiều có cơ sở về an toàn thể chất của trẻ em và chất lượng học tập của chúng. Hòa nhập sẽ thành công nhất khi nó xuất phát từ sự lựa chọn, chứ không phải vì bị cưỡng chế. Các trường không thuộc công lập, trường giáo xứ và các trường khác, thường đi đầu trong phong trào hòa nhập.
Bạo lực leo thang trong các trường công lập có lẽ chỉ bởi vì học sinh bị ép buộc phải học ở những ngôi trường đó. Nếu trao cho chúng quyền lựa chọn thực sự, học sinh - bất kể da đen hay da trắng, nghèo hay giàu, miền Bắc hay miền Nam - sẽ rời bỏ những trường không thể duy trì kỷ luật. Điều này hiếm khi là vấn đề ở các trường tư thục, nơi đào tạo học sinh thành các kỹ thuật viên phát thanh và truyền hình, nhân viên đánh máy và thư ký, hoặc vô số chuyên ngành khác.
Hãy để cho các trường phát triển theo hướng chuyên biệt, giống như các trường tư thục;và khi đó, sở thích chung sẽ giúp các học sinh vượt qua định kiến về màu da, dẫn đến sự hòa nhập nhiều hơn hiện nay. Sự hòa nhập này sẽ là thực, không phải chỉ trên giấy tờ.
Chương trình phiếu giáo dục sẽ loại bỏ việc bắt buộc phải dử dụng xe buýt để đi học, quy định mà đa phần cả người da đen và da trắng đều phản đối. Di chuyển bằng xe buýt vẫn sẽ diễn ra, thậm chí có thể tăng lên, nhưng đó sẽ là lựa chọn tự nguyện - giống như việc đưa trẻ đi học các lớp nhạc và nhảy bằng xe buýt hiện nay.
Chúng tôi trong một thời gian dài khá bối rối trước việc các nhà lãnh đạo da đen không ủng hộ chương trình phiếu giáo dục. Chính cử tri của họ là đối tượng được hưởng lợi nhiều nhất. Chương trình này trao cho cử tri da đen quyền kiểm soát việc học hành của con cái họ, loại bỏ sự thống trị của cả các chính trị gia toàn thành phố và quan trọng hơn, là hệ thống quan liêu giáo dục đã ăn sâu bén rễ. Các nhà lãnh đạo da đen thường xuyên cho con mình học trường tư. Tại sao họ không giúp đỡ những người da đen khác làm điều tương tự? Câu trả lời tạm thời của chúng tôi là chương trình phiếu giáo dục cũng sẽ giải phóng người da đen khỏi sự thống trị của các nhà lãnh đạo chính trị của họ, những người hiện đang coi việc kiểm soát giáo dục chính quy là nguồn tài trợ chính trị và quyền lực.
Tuy nhiên, khi các cơ hội giáo dục dành cho trẻ em da đen nói chung tiếp tục xấu đi, ngày càng có nhiều nhà giáo dục da đen, nhà báo và các nhà lãnh đạo cộng đồng khác bắt đầu ủng hộ chương trình phiếu giáo dục. Tổ chức Bình đẳng Chủng tộc (Congress of Racial Equality) đã ủng hộ chương trình phiếu giáo dục, coi đây là một mục tiêu quan trọng trong chương trình nghị sự của mình.
(5) Vấn đề tầng lớp kinh tế. Câu hỏi có lẽ gây chia rẽ những người nghiên cứu về phiếu giáo dục hơn bất kỳ câu hỏi nào khác là tác động có thể xảy ra của chúng đối với cấu trúc tầng lớp xã hội và kinh tế. Một số người đã lập luận rằng giá trị đáng kể nhất của trường công giống như là một lò luyện kim, nơi người giàu và người nghèo, người bản địa và người ngoại quốc, người da đen và người da trắng học cách sống cùng nhau. Hình ảnh đó phần lớn đã và vẫn đúng đối với các cộng đồng nhỏ, nhưng về cơ bản là thât bại đối với các thành phố lớn. Ở thành phố lớn, trường công đã thúc đẩy sự phân tầng người dân cư trú, vì nó gắn chặt loại hình và chi phí giáo dục chính quy với vị trí cư trú. Không phải ngẫu nhiên mà hầu hết các trường công nổi tiếng của đất nước đều nằm trong các khu vực có thu nhập cao.
Hầu hết trẻ em có lẽ vẫn tiếp tục theo học tại một trường tiểu học địa phương theo chương trình phiếu giáo dục - thậm chí có thể nhiều hơn so với hiện nay bởi vì chương trình đó sẽ chấm dứt việc đi xe buýt bắt buộc. Tuy nhiên, vì chương trình phiếu giáo dục có xu hướng làm cho các khu dân cư trở nên đa dạng hơn, nên các trường địa phương phục vụ bất kỳ cộng đồng nào cũng có thể trở nên kém đồng nhất hơn so với hiện nay. Các trường trung học chắc hẳn sẽ ít bị phân tầng hơn. Các trường được định vị bởi các sở thích chung – có trường thiên nghệ thuật, có trường thiên về khoa học, có trường thiên về ngoại ngữ - sẽ thu hút học sinh từ nhiều khu dân cư khác nhau. Không nghi ngờ gì, việc tự lựa chọn trường học vẫn để lại đó vấn đề lớp học lớn trong cấu thành của các khối học sinh, nhưng vấn đề đó có lẽ sẽ ít hơn so với ngày nay.
Một điểm dấy lên quan ngại của chương trình phiếu giáo dục là khả năng cha mẹ trong việc "đóng góp thêm" vào phiếu giáo dục. Chẳng hạn, nếu phiếu giáo dục là 1.500 đô la, một phụ huynh có thể góp thêm 500 đô la nữa để gửi con mình đến một trường học tính học phí 2.000 đô la. Một số người lo ngại rằng điều này có thể dẫn đến sự khác biệt về cơ hội giáo dục thậm chí còn lớn hơn so với hiện tại, bởi vì trong khi các phụ huynh có thu nhập thấp khó có thể đóng thêm tiền vào phiếu giáo dục, thì nhiều phụ huynh có thu nhập trung bình và cao lại có khả năng làm điều đó.
Nỗi lo lắng đó đã khiến rất nhiều người ủng hộ chương trình phiếu giáo dục đề xuất khoản mục “đóng góp thêm” cần phải bị loại bỏ.1e
Coons và Sugarman đã viết :
cho phép tư nhân tự do đóng góp thêm tiền khiến mô hình Friedman trở nên không thể chấp nhận được đối với nhiều người, bao gồm cả chúng tôi. ... Các gia đình không thể đóng góp thêm tiền buộc lòng phải cho con em theo học các trường học có học phí không vượt quá giá trị phiếu giáo dục. Trong khi đó, những gia đình giàu có lại có quyền tự do lựa chọn những trường học đắt tiền hơn. Điều này biến một lựa chọn cá nhân của giới nhà giàu, vốn được đảm bảo hoàn toàn bằng nguồn vốn tư nhân, trở thành một đặc quyền bất công được chính phủ hậu thuẫn... Hành động này đi ngược lại với giá trị cốt lõi của một chương trình lựa chọn, đó là đảm bảo cơ hội bình đẳng cho mọi gia đình trong việc lựa chọn trường học.
Friedman đã lập luận rằng các gia đình nghèo vẫn có thể được hưởng lợi nhiều hơn so với hiện tại ngay cả với một chương trình lựa chọn cho phép đóng góp thêm học phí. Tuy nhiên, bất kể tình trạng giáo dục của họ có được cải thiện đến đâu, việc chính phủ chủ động tài trợ cho sự phân hóa về kinh tế như vậy là điều chúng tôi không thể chấp nhận. Nếu mô hình Friedman là thử nghiệm duy nhất về tự do lựa chọn khả thi về mặt chính trị, chúng tôi vân sẽ không nhiệt tình chào đón.17
Quan điểm này, theo chúng tôi, là một ví dụ về loại bình quân chủ nghĩa được thảo luận trong chương trước: cho phép cha mẹ tiêu xài phóng túng nhưng cố gắng ngăn cản họ tiêu tiền để cải thiện việc học tập chính quy của con em mình. Điều này càng trở nên đáng chú ý hơn khi đến từ Coons và Sugarman, những người đã từng phát biểu ở đâu đó rằng, "Một cam kết về bình đẳng mà đánh đổi bằng việc cố ý làm tổn hại đến sự phát triển của từng cá nhân trẻ em, theo chúng tôi, là sự biến chất tột cùng của tinh thần bình đẳng" - một quan điểm mà chúng tôi đồng ý từ đáy lòng. Theo đánh giá của chúng tôi, những người nghèo nhất sẽ là những người được hưởng lợi nhiều nhất từ chương trình phiếu giáo dục. Làm thế nào có thể biện minh được cho việc phản đối một chương trình, "bất kể tình trạng giáo dục [của người nghèo] có được cải thiện đến đâu," chỉ để tránh việc "chính phủ tài trợ" cho cái mà các tác giả gọi là "sự phân hoá về kinh tế," (cứ cho là có thể chứng minh được hiệu ứng đó có xảy ra đi)? Và dĩ nhiên là không thể chứng minh được là có hiệu ứng đó. Ngược lại, dựa trên các nghiên cứu kỹ lưỡng, chúng tôi tin rằng hiệu ứng sẽ hoàn toàn ngược lại - dù rằng chúng tôi phải đính kèm theo tuyên bố đó một lưu ý rằng "sự phân hoá về kinh tế" (economic segregation) là một thuật ngữ mơ hồ, khiến nó không hề chứa đựng một ý nghĩa rõ ràng nào.
Sự sùng bái chủ nghĩa bình quân mạnh đến mức một số người đã từng ủng hộ các chương trình phiếu giáo dục có điều kiện giờ đây không còn sằng lòng chấp nhận ngay cả những thử nghiệm về phiếu giáo dục không hạn chế. Tuy nhiên, theo hiểu biết của chúng tôi, chưa ai đưa ra được bằng chứng cụ thể nào để chứng minh rằng một chương trình phiếu giáo dục không hạn chế sẽ dẫn đến "sự phân hóa về kinh tế". Những lo ngại này chủ yếu dựa trên những xét đoán thiếu căn cứ.
Với chúng tôi, quan điểm này tựa như là một ví dụ khác về xu hướng của giới trí thức trong việc coi thường khả năng của các bậc cha mẹ nghèo. Ngay cả những người nghèo nhất vẫn có thể, và thường là như vậy, dành dụm thêm chút tiền để đóng góp cải thiện chất lượng giáo dục chính quy cho con em mình, dù họ không thể gánh chịu toàn bộ chi phí hiện hành tại các trường công. Chúng tôi cho rằng việc đóng góp thêm sẽ diễn ra thường xuyên ở cả nhóm người nghèo cũng như ở các nhóm còn lại, mặc dù có thể với số tiền nhỏ hơn ở nhóm người nghèo.
Như đã đề cập, quan điểm của chúng tôi là phiếu giáo dục không hạn chế sẽ là giải pháp hiệu quả nhất để cải cách hệ thống giáo dục, vốn đang góp phần tạo ra cuộc sống đầy khó khăn, nghèo khổ và tội phạm cho nhiều trẻ em thành thị. Giải pháp này sẽ làm suy yếu những nền tảng của phần lớn sự phân hoá về kinh tế như hiện nay. Chúng tôi không thể trình bày đầy đủ cơ sở cho niềm tin của mình ở đây. Nhưng chúng tôi có thể cho thấy quan điểm của chúng tôi là hợp lý đơn giản bằng việc gợi lại một khía cạnh khác của một đánh giá trước đây: liệu có sản phẩm hoặc dịch vụ nào khác (ngoài an ninh) lại có sự chênh lệch về chất lượng giữa các nhóm kinh tế lớn như chất lượng giáo dục chính quy? Các siêu thị phục vụ các nhóm kinh tế khác nhau có sự khác biệt về chất lượng như các trường học không? Phiếu giáo dục sẽ cải thiện đáng kể chất lượng giáo dục cho người nghèo, ít tác động đến người giàu và tác động vừa phải đến tầng lớp trung lưu. Rõ ràng, lợi ích mang lại cho người nghèo lớn hơn nhiều so với việc một số phụ huynh giàu có hoặc trung lưu có thể tránh né được việc trả hai lần học phí.
(6) Nghi ngờ về những ngôi trường mới. Liệu đây có phải chỉ là một giấc mơ viển vông hay không? Các trường tư thục hiện nay hầu hết đều là trường giáo xứ hoặc học viện ưu tú. Liệu tác dụng của chương trình phiếu giáo dục chỉ đơn giản là trợ cấp cho những trường này, trong khi bỏ lại phần lớn cư dân khu ổ chuột trong các trường công kém chất lượng? Có lý do gì để cho rằng các lựa chọn thay thế sẽ thực sự xuất hiện?
Lý do là sẽ phát triển một thị trường mà hiện nay không tồn tại. Hiện nay, các thành phố, tiểu bang và chính phủ liên bang chi gần 100 tỷ đô la mỗi năm cho các trường tiểu học và trung học. Con số đó lớn hơn một phần ba tổng số tiền chi hàng năm cho thực phẩm và đồ uống tại nhà hàng và quán bar. Con số nhỏ hơn chắc chắn đủ để cung cấp một loạt các nhà hàng và quán bar phong phú cho mọi người ở mọi tầng lớp và địa điểm. Con số lớn hơn, hoặc thậm chí một phần của nó, có lẽ đủ để cung cấp một loạt các trường học có chất lượng.
Một thị trường rộng lớn được mở ra có thể thu hút nhiều người tham gia, cả từ các trường công và từ các ngành nghề khác. Khi trao đổi với các nhóm khác nhau về phiếu giáo dục, chúng tôi đã rất ấn tượng khi có rất nhiều người nói đại ý rằng, "Tôi luôn muốn dạy học [hoặc điều hành một trường học] nhưng tôi không thể chịu được tính quan liêu trong ngành giáo dục, thủ tục hành chính rườm rà và sự thiếu linh hoạt nói chung của các trường công. Theo chương trình của bạn, tôi rất muốn thử mở một trường học."
Nhiều trường học mới sẽ được thành lập bởi các nhóm phi lợi nhuận. Một số khác sẽ được thành lập vì mục tiêu lợi nhuận. Không có cách nào có thể dự đoán được cơ cấu cuối cùng của ngành công nghiệp trường học. Điều đó sẽ được quyết định bởi cạnh tranh. Dự đoán duy nhất có thể đưa ra là chỉ những trường học làm hài lòng khách hàng mới có thể tồn tại - giống như chỉ những nhà hàng và quán bar đáp ứng như cầu của khách hàng mới tồn tại. Cạnh tranh sẽ đảm bảo điều đó.
(7) Tác động đối với các trường công lập. Điều cốt yếu là phải phân biệt rõ giữa lời lẽ tuyên truyền của bộ máy quản lý giáo dục với những vấn đề thực sự sẽ phát sinh. Hiệp hội Giáo dục Quốc gia (NEA) và Liên đoàn Giáo viên Hoa Kỳ (AFT) tuyên bố rằng cơ chế phiếu giáo dục sẽ phá hủy hệ thống trường công lập—hệ thống mà theo họ vốn là nền tảng và đá tảng của nền dân chủ chúng ta. Những tuyên bố của họ chưa bao giờ đi kèm với bất kỳ bằng chứng nào cho thấy hệ thống trường công lập ngày nay đạt được những kết quả như đã tuyên bố—bất kể điều đó có thể từng đúng trong quá khứ hay không. Người đại diện của các tổ chức này cũng chưa bao giờ giải thích tại sao, nếu hệ thống trường công đang làm tốt một cách tuyệt vời như vậy, nó lại phải lo sợ sự cạnh tranh từ các trường ngoài công lập cạnh tranh; hoặc nếu nó không làm tốt, thì tại sao lại có người phản đối việc "phá hủy" nó.
Mối đe dọa đối với các trường công xuất phát từ chính những yếu kém chứ không phải từ những thành tựu của họ. Tại các cộng đồng nhỏ, gắn kết chặt chẽ—nơi các trường công, đặc biệt là trường tiểu học, hiện đang hoạt động tương đối thỏa đáng—thì ngay cả kế hoạch phiếu giáo dục toàn diện nhất cũng không tạo ra nhiều ảnh hưởng. Các trường công vẫn sẽ giữ vị thế chủ đạo, thậm chí có thể tốt lên đôi chút nhờ áp lực từ sự cạnh tranh tiềm tàng. Nhưng ở những nơi khác, đặc biệt là các khu ổ chuột ở đô thị, nơi các trường công đang hoạt động rất yếu kém, hầu hết phụ huynh chắc chắn sẽ tìm cách gửi con em mình đến các trường ngoài công lập.
Điều đó sẽ gây ra một số khó khăn trong giai đoạn chuyển tiếp. Những phụ huynh quan tâm nhất đến tương lai của con cái có lẽ sẽ là những người đầu tiên chuyển trường cho con. Ngay cả khi con cái họ không thông minh hơn những đứa trẻ ở lại, chúng vẫn sẽ có động lực học tập mạnh mẽ hơn và có nền tảng gia đình thuận lợi hơn. Khả năng xảy ra là một số trường công lập sẽ chỉ còn lại những học sinh "yếu kém nhất" (the dregs), khiến chất lượng trường càng trở nên tồi tệ hơn so với hiện tại.
Tuy nhiên, khi thị trường tư nhân tiếp quản, chất lượng của toàn bộ hệ thống giáo dục sẽ tăng lên đáng kể, đến mức ngay cả những trường tồi nhất, dù có thể đứng ở thứ hạng tương đối thấp hơn, vẫn sẽ có chất lượng tuyệt đối tốt hơn. Và như thực nghiệm tại Trường Prep Harlem cùng các mô hình tương tự đã chứng minh, nhiều học sinh từng bị coi là "yếu kém nhất" lại thể hiện rất tốt trong những ngôi trường biết khơi gợi lòng nhiệt huyết của các em thay vì sự thù hằn hay thờ ơ.
Như Adam Smith từng nhận định vào hai thế kỉ trước,
Không cần tới bất kỳ kỷ luật nào để bắt buộc người ta phải tham dự những bài giảng thực sự đáng nghe. . . . Sự cưỡng bách và kiềm chế, không nghi ngờ gì, có thể cần thiết ở một chừng mực nào đó để buộc trẻ em . . . chú tâm vào những phần giáo dục được coi là cần thiết cho chúng trong giai đoạn đầu đời; nhưng sau 12 hoặc 13 tuổi, chỉ cần người thầy làm đúng trách nhiệm của mình, thì sự cưỡng bách hay kiềm chế gần như không bao giờ còn cần thiết để tiếp tục bất kỳ phần giáo dục nào khác. . . . Những phần kiến thức, như quan sát, được dạy bởi những trường ngoài công lập, thường là tốt nhất.”
Nguyên tác: Free to choose: A personal statement, Milton & Rose Friedman
Bản dịch: Tự do lựa chọn: một bản tuyên ngôn cá nhân, nhóm dịch giả gồm Đinh Tuấn Minh, Chu Diệu Hiền, Nguyễn Minh Huệ, Nguyễn Thùy Liên
